Atezolizumab (Tecentriq)

Thuốc này là gì và hoạt động thế nào

Atezolizumab là thuốc điều trị ung thư bằng miễn dịch, thuộc nhóm thuốc ức chế điểm kiểm soát miễn dịch. Biệt dược gốc của thuốc là Tecentriq. Thuốc tác động vào protein phối tử tử 1 của tế bào chết theo chương trình (PD-L1), một protein có thể xuất hiện trên bề mặt tế bào ung thư. Khi PD-L1 bị chặn, tế bào ung thư có thể giảm khả năng “né tránh” hệ miễn dịch, từ đó hệ miễn dịch có cơ hội nhận diện và tấn công tế bào ung thư tốt hơn. [1]

Atezolizumab là một kháng thể đơn dòng. Thuốc được sử dụng bằng cách truyền vào tĩnh mạch tại bệnh viện hoặc cơ sở y tế, dưới sự theo dõi của bác sĩ hoặc điều dưỡng. Thời gian truyền thường kéo dài từ 30 đến 60 phút, nhưng cách tổ chức điều trị cụ thể có thể thay đổi tùy loại ung thư, tình trạng sức khỏe, đáp ứng của cơ thể và tác dụng không mong muốn. [2]

Atezolizumab có thể được dùng đơn độc hoặc phối hợp với thuốc điều trị ung thư khác. Việc lựa chọn phác đồ không chỉ dựa trên tên loại ung thư mà còn phụ thuộc vào giai đoạn bệnh, kết quả xét nghiệm dấu ấn sinh học, các điều trị đã dùng trước đó và những bệnh lý đang mắc kèm.

Dùng cho ai

Atezolizumab có thể được chỉ định trong một số tình huống sau:

Ung thư phổi không tế bào nhỏ (NSCLC): Thuốc có thể được dùng sau phẫu thuật và hóa trị có platinum ở người trưởng thành mắc bệnh giai đoạn IIA, IIB hoặc IIIA, nếu khối u có biểu hiện protein PD-L1. [1] Nhãn thuốc cũng nêu điều kiện xét nghiệm PD-L1 được thực hiện bằng xét nghiệm được cơ quan quản lý chấp thuận. [3]

Ở người trưởng thành mắc ung thư phổi không tế bào nhỏ đã lan sang cơ quan khác, atezolizumab có thể được dùng đơn độc trong điều trị bước đầu nếu khối u có mức biểu hiện PD-L1 phù hợp và không có bất thường gen EGFR hoặc ALK. Thuốc cũng có thể phối hợp với bevacizumab, paclitaxel và carboplatin, hoặc phối hợp với paclitaxel gắn với protein và carboplatin trong điều trị bước đầu ung thư phổi không tế bào nhỏ không phải dạng tế bào vảy đã di căn, khi không có bất thường gen EGFR hoặc ALK. [1] [3]

Atezolizumab còn có thể được dùng đơn độc ở người trưởng thành mắc ung thư phổi không tế bào nhỏ đã di căn và bệnh tiến triển trong hoặc sau hóa trị có platinum. Nếu khối u có bất thường gen EGFR hoặc ALK, người bệnh cần được điều trị bằng thuốc đã được phê duyệt cho tình trạng bất thường đó trước khi dùng atezolizumab. [3]

Ung thư phổi tế bào nhỏ: Ở người trưởng thành mắc ung thư phổi tế bào nhỏ giai đoạn lan rộng, atezolizumab có thể phối hợp với carboplatin và etoposide trong điều trị bước đầu. Thuốc cũng có thể phối hợp với lurbinectedin để điều trị duy trì ở một số người bệnh mà bệnh chưa tiến triển sau điều trị bước đầu bằng atezolizumab, carboplatin và etoposide. [1] [3]

Ung thư gan: Với ung thư biểu mô tế bào gan đã lan sang cơ quan khác hoặc không thể phẫu thuật, atezolizumab được dùng phối hợp với bevacizumab ở người trưởng thành chưa từng điều trị toàn thân trước đó. [1] [3]

Ung thư da, cụ thể là u hắc tố: Atezolizumab có thể phối hợp với cobimetinib và vemurafenib ở người trưởng thành mắc u hắc tố có đột biến gen BRAF V600, khi bệnh đã di căn hoặc không thể phẫu thuật. Kết quả xét nghiệm đột biến cần được xác định bằng xét nghiệm được chấp thuận. [3]

Ung thư bàng quang xâm lấn cơ: Thuốc có thể được dùng điều trị bổ trợ sau phẫu thuật cắt bàng quang ở người trưởng thành còn phát hiện DNA của khối u lưu hành trong máu, còn gọi là bệnh tồn dư phân tử do DNA khối u lưu hành (ctDNA MRD). [3]

Đối với ung thư vú, các nguồn thông tin sử dụng cho bài viết này không nêu chỉ định của atezolizumab. Vì vậy, người bệnh không nên tự suy luận rằng thuốc phù hợp với mọi trường hợp ung thư vú. Bác sĩ điều trị sẽ dựa trên chẩn đoán mô bệnh học, giai đoạn bệnh, xét nghiệm dấu ấn sinh học và các lựa chọn điều trị đã được phê duyệt.

Hiệu quả theo nghiên cứu

Hiệu quả của atezolizumab có thể khác nhau đáng kể giữa các loại ung thư và giữa từng người bệnh. Thuốc được lựa chọn dựa trên bằng chứng nghiên cứu cho từng bệnh cảnh cụ thể, chứ không chỉ dựa vào việc khối u có xuất hiện protein PD-L1.

Một nghiên cứu được nêu trong nhãn thuốc là IMscin001, mã số NCT03735121. Đây là nghiên cứu ngẫu nhiên, đa trung tâm, quốc tế, thực hiện ở người trưởng thành mắc ung thư phổi không tế bào nhỏ tiến triển tại chỗ hoặc đã di căn, không từng điều trị miễn dịch ung thư và bệnh đã tiến triển sau hóa trị có platinum. Nghiên cứu này chủ yếu đánh giá mức phơi nhiễm thuốc của dạng atezolizumab tiêm dưới da so với atezolizumab truyền tĩnh mạch. Các tiêu chí hiệu quả như tỷ lệ đáp ứng khách quan, thời gian sống không bệnh tiến triển và thời gian sống còn toàn bộ chỉ được phân tích mang tính mô tả. [3]

Trong phân tích ban đầu, tỷ lệ đáp ứng khách quan được xác nhận là 9% ở nhóm dùng dạng tiêm dưới da và 8% ở nhóm dùng atezolizumab truyền tĩnh mạch. Sau thời gian theo dõi thêm, nghiên cứu không ghi nhận khác biệt đáng chú ý về thời gian sống không bệnh tiến triển và thời gian sống còn toàn bộ giữa hai nhóm. Kết quả này không có nghĩa là mọi người bệnh ung thư phổi đều có cùng khả năng đáp ứng, cũng không thể áp dụng trực tiếp cho các loại ung thư khác. [3]

Bác sĩ có thể đánh giá hiệu quả bằng thăm khám, xét nghiệm và chụp chiếu theo từng giai đoạn. Trong quá trình điều trị, bệnh có thể ổn định, thu nhỏ hoặc tiếp tục tiến triển. Đôi khi thuốc phải tạm ngừng hoặc ngừng hẳn nếu xuất hiện tác dụng không mong muốn nghiêm trọng. Mọi quyết định thay đổi điều trị cần được thực hiện bởi bác sĩ chuyên khoa.

Tác dụng phụ thường gặp và khi nào cần báo bác sĩ ngay

Một số tác dụng không mong muốn có thể gặp gồm mệt mỏi, đau cơ xương khớp, ho, khó thở, ăn kém, buồn nôn, nôn, táo bón, đau lưng hoặc đau cổ, sổ mũi, rụng tóc và sưng tay chân. Tác dụng phụ có thể liên quan đến atezolizumab hoặc các thuốc phối hợp, vì vậy cần báo đầy đủ cho bác sĩ về tất cả triệu chứng mới xuất hiện. [2] [3]

Do thuốc kích hoạt hệ miễn dịch chống ung thư, hệ miễn dịch đôi khi có thể tấn công các cơ quan lành. Những phản ứng liên quan đến miễn dịch có thể xảy ra ở phổi, ruột, gan, tuyến nội tiết, da, thận và các cơ quan khác. Một số phản ứng có thể nặng hoặc đe dọa tính mạng, thậm chí xuất hiện sau khi đã ngừng thuốc. [3]

Cần báo bác sĩ ngay khi có tiêu chảy, đau bụng, phân có máu hoặc chất nhầy, phân đen; đau dai dẳng vùng bụng trên có thể lan ra lưng; sốt, đau họng, ho, rét run hoặc dấu hiệu nhiễm trùng; tiểu buốt, tiểu khó, tiểu nhiều lần, tiểu ít hoặc có máu trong nước tiểu. [2]

Ho mới xuất hiện hoặc nặng dần, khó thở, đau ngực, ho ra máu có thể là dấu hiệu tổn thương phổi và cần được đánh giá sớm. Vàng da, vàng mắt, nước tiểu sẫm màu, mệt lả, buồn nôn hoặc đau vùng bụng trên bên phải cũng cần báo ngay vì có thể liên quan đến gan. [2]

Ngoài ra, cần thông báo sớm nếu có đau đầu dai dẳng, nhìn mờ hoặc nhìn đôi, đau hay đỏ mắt, tê bì tay chân, yếu cơ, cứng cổ, phát ban, ngứa, phồng rộp hoặc bong da, loét miệng, khát nhiều, tiểu nhiều, thay đổi cân nặng, hồi hộp, chóng mặt, ngất hoặc thay đổi tâm trạng và hành vi. [2]

Trong lúc truyền, nếu thấy nóng bừng, sốt, rét run, chóng mặt, cảm giác sắp ngất, khò khè, khó thở, ngứa, nổi ban, đau lưng hoặc cổ, sưng mặt và môi, cần báo ngay cho nhân viên y tế. Đây có thể là phản ứng liên quan đến truyền thuốc. [2]

Theo dõi trong quá trình dùng thuốc

Trước khi bắt đầu điều trị, bác sĩ sẽ xem xét loại ung thư, giai đoạn bệnh, tiền sử điều trị và các lựa chọn khác. Người bệnh cần thông báo nếu từng ghép tạng hoặc ghép tủy, xạ trị vùng ngực, mắc bệnh phổi, bệnh thần kinh, bệnh tự miễn, tiểu đường, bệnh tuyến giáp, bệnh thận, bệnh gan hoặc từng nhiễm cytomegalovirus (CMV). [2]

Bác sĩ thường đánh giá men gan, creatinine để theo dõi chức năng thận và chức năng tuyến giáp trước điều trị cũng như định kỳ trong quá trình dùng thuốc. Tùy triệu chứng, người bệnh có thể cần thêm xét nghiệm hoặc được chuyển khám chuyên khoa. [3]

Mỗi lần truyền, nhân viên y tế sẽ theo dõi tình trạng chung và phản ứng trong khi truyền. Nếu phản ứng xảy ra, bác sĩ có thể làm chậm hoặc tạm dừng truyền, trì hoãn hoặc ngừng điều trị, đồng thời dùng biện pháp xử trí phù hợp. [2]

Không nên tự che giấu các triệu chứng vì cho rằng chúng nhẹ hoặc do bệnh ung thư gây ra. Việc nhận diện sớm phản ứng liên quan đến miễn dịch giúp bác sĩ có cơ hội xử trí kịp thời. Không tự ý dùng thuốc chống viêm, thuốc corticoid, thuốc tiêu chảy hoặc sản phẩm thảo dược để điều trị triệu chứng nếu chưa hỏi bác sĩ.

Tương tác và lưu ý khi dùng

Người bệnh cần cung cấp danh sách tất cả thuốc kê đơn, thuốc không kê đơn, vitamin, thực phẩm bổ sung và sản phẩm thảo dược đang dùng hoặc dự định dùng. Bác sĩ có thể cần điều chỉnh thuốc khác hoặc theo dõi chặt hơn nguy cơ tác dụng không mong muốn. [2]

Nguồn thông tin hiện có không nêu yêu cầu phải kiêng một loại thức ăn cụ thể. Nếu bác sĩ không dặn khác, có thể duy trì chế độ ăn thông thường. [2]

Atezolizumab có thể gây hại cho thai nhi. Người có khả năng mang thai cần thử thai trước khi bắt đầu điều trị, tránh mang thai trong thời gian dùng thuốc và trong 5 tháng sau liều cuối. Hãy trao đổi với bác sĩ về biện pháp tránh thai phù hợp. Nếu phát hiện có thai trong thời gian điều trị, cần báo ngay cho bác sĩ. [2] [3]

Bác sĩ có thể khuyên không cho con bú trong thời gian điều trị và trong 5 tháng sau liều cuối. Thuốc cũng có thể làm giảm khả năng sinh sản ở phụ nữ, vì vậy nên trao đổi trước về kế hoạch sinh con nếu điều này quan trọng với người bệnh. [2]

Các nguồn được sử dụng không cung cấp thông tin cụ thể về ảnh hưởng của atezolizumab đối với lái xe. Nếu xuất hiện chóng mặt, mệt nhiều, nhìn mờ, khó thở hoặc triệu chứng ảnh hưởng đến sự tỉnh táo, không nên lái xe và cần hỏi bác sĩ.

Câu hỏi nên hỏi bác sĩ

• Tôi có phù hợp với atezolizumab dựa trên loại ung thư, giai đoạn bệnh và các điều trị trước đây không?
• Tôi cần làm những xét nghiệm nào để kiểm tra PD-L1, đột biến gen EGFR, ALK, BRAF V600 hoặc DNA khối u lưu hành?
• Atezolizumab sẽ được dùng đơn độc hay phối hợp với thuốc nào khác trong trường hợp của tôi?
• Những triệu chứng nào tôi cần gọi cho bác sĩ ngay, và triệu chứng nào cần đến cấp cứu?
• Tôi cần theo dõi chức năng gan, thận và tuyến giáp như thế nào trong thời gian điều trị?
• Tôi đang dùng các thuốc, vitamin hoặc sản phẩm thảo dược này, chúng có thể ảnh hưởng đến điều trị không?
• Tôi cần tránh mang thai hoặc cho con bú trong bao lâu, và biện pháp tránh thai nào phù hợp với tôi?

Nguồn tham khảo

1. Viện Ung thư Quốc gia Hoa Kỳ (NCI): Atezolizumab
2. MedlinePlus (Thư viện Y khoa Quốc gia Hoa Kỳ): Atezolizumab
3. Nhãn thuốc được FDA phê duyệt (DailyMed): Tecentriq Hybreza (Atezolizumab And Hyaluronidase-Tqjs) Injection [Genentech, Inc.]