Carboplatin (Paraplatin)

Thuốc này là gì và hoạt động thế nào

Carboplatin là thuốc hóa trị thuộc nhóm hợp chất chứa platinum, được dùng để điều trị một số bệnh ung thư. Biệt dược gốc của thuốc là Paraplatin. Thuốc được sử dụng bằng đường truyền tĩnh mạch tại bệnh viện hoặc cơ sở y tế, dưới sự theo dõi của bác sĩ có kinh nghiệm về hóa trị. [1] [2]

Carboplatin chứa kim loại platinum. Sau khi vào cơ thể, thuốc có thể gắn vào DNA của tế bào ung thư và làm tổn thương DNA. Khi DNA không được sửa chữa hoặc sao chép bình thường, tế bào khó tiếp tục phân chia và có thể chết đi. Cơ chế này không chỉ ảnh hưởng đến tế bào ung thư mà cũng có thể tác động đến một số tế bào khỏe mạnh phân chia nhanh, chẳng hạn tế bào tạo máu, tế bào niêm mạc đường tiêu hóa và nang tóc. [1]

Carboplatin có thể được dùng một mình hoặc phối hợp với thuốc hóa trị khác. Việc lựa chọn phác đồ phụ thuộc vào loại ung thư, mức độ lan rộng của bệnh, các phương pháp điều trị trước đó, chức năng thận, tình trạng sức khỏe chung và đánh giá của bác sĩ. Người bệnh không nên tự so sánh phác đồ của mình với người khác vì kế hoạch điều trị có thể rất khác nhau.

Dùng cho ai

Đối với ung thư buồng trứng, Carboplatin được phê duyệt trong các tình huống chính sau:

• Điều trị ban đầu cho ung thư buồng trứng tiến triển, thường phối hợp với các thuốc hóa trị khác. Một phác đồ phối hợp đã được thiết lập là Carboplatin cùng cyclophosphamide. [1] [3]

• Điều trị giảm nhẹ cho ung thư buồng trứng tiến triển đã tái phát sau hóa trị trước đó. Thuốc có thể được dùng đơn trị trong tình huống này, bao gồm cả người bệnh từng được điều trị bằng cisplatin. [1] [3]

“Điều trị giảm nhẹ” trong trường hợp này hướng đến kiểm soát bệnh, làm chậm diễn tiến hoặc giảm triệu chứng. Điều đó không đồng nghĩa với việc bệnh chắc chắn được chữa khỏi. Mục tiêu cụ thể cần được bác sĩ giải thích dựa trên tình trạng của từng người.

Nhãn thuốc ghi nhận Carboplatin được dùng trong điều trị ban đầu ung thư buồng trứng tiến triển khi phối hợp với các thuốc hóa trị đã được phê duyệt. Hai nghiên cứu có đối chứng ngẫu nhiên do NCIC và SWOG thực hiện đã so sánh Carboplatin với cisplatin, cả hai đều phối hợp với cyclophosphamide. Kết quả cho thấy thời gian sống còn toàn bộ giữa hai nhóm là tương đương. Tuy nhiên, khả năng chứng minh sự tương đương về đáp ứng hoàn toàn trên mô bệnh học và thời gian sống còn dài hạn còn hạn chế do số người bệnh có các kết cục này tương đối ít. [3]

Nguồn thông tin hiện có không nêu một xét nghiệm dấu ấn sinh học bắt buộc để quyết định dùng Carboplatin cho ung thư buồng trứng. Tuy vậy, bác sĩ có thể đánh giá công thức máu, chức năng thận, tình trạng chảy máu, các bệnh đang mắc và những thuốc đang sử dụng trước khi truyền. Người bệnh cần thông báo đầy đủ về tiền sử dị ứng với Carboplatin, cisplatin hoặc các thuốc khác. [2]

Hiệu quả theo nghiên cứu

Trong điều trị ban đầu ung thư buồng trứng tiến triển, nghiên cứu NCIC và SWOG cho thấy Carboplatin phối hợp cyclophosphamide có thời gian sống còn toàn bộ tương đương với cisplatin phối hợp cyclophosphamide. Kết quả này là cơ sở cho việc sử dụng Carboplatin trong một số phác đồ điều trị ban đầu. [3]

Với ung thư buồng trứng tiến triển đã tái phát sau hóa trị, Carboplatin có thể được sử dụng đơn trị để điều trị giảm nhẹ. Khả năng đáp ứng có thể khác nhau giữa từng người bệnh. Nhãn thuốc lưu ý rằng trong nhóm đã từng dùng cisplatin, những người bệnh có bệnh tiến triển ngay trong thời gian điều trị bằng cisplatin có thể có tỷ lệ đáp ứng thấp hơn. [3]

Các nghiên cứu cũng cho thấy Carboplatin có một số độc tính thần kinh và gây nôn ít hơn, mức độ nhẹ hơn so với cisplatin trong những bối cảnh được so sánh. Tuy nhiên, Carboplatin vẫn có thể gây buồn nôn, nôn, giảm tế bào máu, ảnh hưởng thận, rối loạn điện giải, phản ứng dị ứng và các tác dụng phụ khác. [3]

Hiệu quả thực tế còn phụ thuộc vào nhiều yếu tố như mức độ lan rộng của ung thư, điều trị trước đó, chức năng thận, tình trạng sức khỏe và khả năng tiếp tục điều trị. Bác sĩ sẽ theo dõi đáp ứng bằng thăm khám và các đánh giá phù hợp. Không nên tự ngừng thuốc chỉ vì chưa thấy triệu chứng cải thiện ngay.

Tác dụng phụ thường gặp và khi nào cần báo bác sĩ ngay

Carboplatin có thể làm giảm hoạt động của tủy xương, từ đó làm giảm số lượng tế bào máu. Hậu quả có thể là:

• Giảm bạch cầu hoặc bạch cầu trung tính, làm tăng nguy cơ nhiễm trùng.

• Giảm tiểu cầu, làm tăng nguy cơ bầm tím hoặc chảy máu.

• Thiếu máu, có thể gây da nhợt, mệt mỏi, yếu sức, chóng mặt hoặc ngất. [2] [3]

Trong các nghiên cứu ở người bệnh ung thư buồng trứng, giảm tế bào máu, buồn nôn và nôn là những vấn đề thường gặp. Mức độ và tần suất có thể thay đổi tùy Carboplatin được dùng phối hợp hay dùng một mình, cũng như tình trạng của người bệnh trước điều trị. [3]

Các tác dụng phụ khác có thể gặp gồm:

• Buồn nôn, nôn, tiêu chảy hoặc táo bón.

• Đau, loét ở miệng và họng.

• Rụng tóc hoặc giảm khả năng cảm nhận vị thức ăn.

• Đau, yếu sức.

• Đau, bỏng rát hoặc tê châm chích ở bàn tay, bàn chân.

• Đau, ngứa, đỏ, sưng, phồng rộp hoặc loét tại vị trí truyền.

• Thay đổi chức năng thận hoặc rối loạn một số chất điện giải.

• Ù tai hoặc khó nghe.

• Phản ứng dị ứng. [2] [3]

Cần báo ngay cho bác sĩ hoặc cơ sở y tế nếu có sốt, đau họng, rét run, ho kéo dài, khó thở hoặc các dấu hiệu nhiễm trùng khác. Người bệnh cũng cần báo ngay khi bị bầm tím bất thường, chảy máu không rõ nguyên nhân, đi ngoài phân đen như hắc ín, có máu trong phân, nôn ra máu hoặc chất nôn giống bã cà phê. Đây có thể là dấu hiệu giảm tế bào máu hoặc chảy máu nghiêm trọng. [2]

Phản ứng dị ứng nặng có thể xuất hiện trong vài phút sau khi bắt đầu truyền. Dấu hiệu gồm nổi mề đay, phát ban, ngứa, đỏ da, khó thở hoặc khó nuốt, chóng mặt, choáng váng, ngất hoặc tim đập nhanh. Nếu có các biểu hiện này, cần báo ngay cho nhân viên y tế đang truyền thuốc. [2] [3]

Ngoài ra, cần thông báo sớm nếu lượng nước tiểu giảm, phù mặt hoặc tay chân, khó thở khi sinh hoạt hoặc khi nằm, thay đổi thị lực, ù tai, khó nghe, chóng mặt nhiều, ngất hoặc yếu bất thường. [2]

Theo dõi trong quá trình dùng thuốc

Carboplatin cần được truyền tại bệnh viện hoặc cơ sở y tế dưới sự giám sát của bác sĩ và điều dưỡng có kinh nghiệm. Việc này giúp phát hiện sớm phản ứng dị ứng, vấn đề tại vị trí truyền và các biến cố cần xử trí ngay. [2] [3]

Bác sĩ thường yêu cầu người bệnh tái khám và làm các xét nghiệm trước, trong và sau điều trị để đánh giá đáp ứng của cơ thể. Những xét nghiệm này có thể giúp theo dõi số lượng tế bào máu, dấu hiệu thiếu máu, nguy cơ nhiễm trùng hoặc chảy máu, cũng như tình trạng thận và một số chỉ số sinh hóa khác. [2] [3]

Giảm hoạt động tủy xương có thể nặng hơn ở người bị suy giảm chức năng thận. Nguy cơ cũng có thể tăng khi Carboplatin được dùng cùng các thuốc làm suy giảm tủy xương khác hoặc phối hợp với xạ trị. Vì vậy, bác sĩ có thể cần trì hoãn, điều chỉnh hoặc tạm dừng điều trị nếu xét nghiệm hoặc tình trạng lâm sàng cho thấy nguy cơ không an toàn. [2] [3]

Người bệnh nên ghi lại các triệu chứng xuất hiện sau mỗi lần truyền, thời điểm bắt đầu, mức độ và những yếu tố làm triệu chứng tăng hoặc giảm. Danh sách tất cả thuốc kê đơn, thuốc không kê đơn, vitamin, thực phẩm bổ sung và sản phẩm thảo dược cũng cần được cập nhật để cung cấp cho bác sĩ ở mỗi lần khám. [2]

Không nên tự ý dùng thuốc chống nôn, thuốc giảm đau, thuốc kháng sinh hoặc sản phẩm thảo dược để xử trí tác dụng phụ mà chưa trao đổi với bác sĩ. Một số triệu chứng có thể là dấu hiệu biến chứng cần được đánh giá khẩn cấp.

Tương tác và lưu ý khi dùng

Người bệnh cần thông báo cho bác sĩ và dược sĩ tất cả thuốc đang sử dụng, bao gồm thuốc kê đơn, thuốc mua không cần đơn, vitamin, khoáng chất, thực phẩm bổ sung và sản phẩm thảo dược. Bác sĩ có thể cần theo dõi chặt chẽ hơn hoặc thay đổi cách sử dụng một số thuốc. [2]

Các thuốc có thể gây độc cho thận có khả năng làm tăng ảnh hưởng bất lợi lên thận khi dùng cùng Carboplatin. Vì vậy, không nên tự dùng thuốc giảm đau, thuốc kháng sinh hoặc sản phẩm khác nếu chưa hỏi ý kiến nhân viên y tế, đặc biệt khi đã từng có bệnh thận. [3]

Cần báo cho bác sĩ nếu đang mắc hoặc đã từng mắc bệnh thận, có vấn đề về chảy máu, hoặc từng dị ứng với Carboplatin, cisplatin hay thành phần nào của thuốc. [2]

Không nên mang thai trong thời gian đang nhận Carboplatin. Thuốc có thể gây hại cho thai nhi. Nếu đang mang thai, dự định mang thai hoặc phát hiện có thai trong quá trình điều trị, cần báo ngay cho bác sĩ. Người bệnh cũng không nên cho con bú khi đang dùng Carboplatin. [2]

Carboplatin có thể gây buồn nôn, nôn, mệt mỏi, chóng mặt, yếu sức, thay đổi cảm giác ở tay chân hoặc các vấn đề khác. Nguồn thông tin hiện có không đưa ra hướng dẫn riêng về việc lái xe. Vì vậy, người bệnh nên hỏi bác sĩ và chỉ thực hiện các hoạt động đòi hỏi tỉnh táo khi cảm thấy an toàn.

Thuốc cần được nhân viên y tế chuẩn bị và xử lý. Nếu dung dịch thuốc tiếp xúc với da, cần rửa kỹ ngay bằng xà phòng và nước. Nếu tiếp xúc với niêm mạc, cần rửa kỹ ngay bằng nước. [3]

Câu hỏi nên hỏi bác sĩ

• Tôi dùng Carboplatin với mục tiêu điều trị nào, kiểm soát bệnh hay giảm triệu chứng?

• Ung thư buồng trứng của tôi đang ở giai đoạn nào và vì sao bác sĩ lựa chọn Carboplatin cho tình trạng hiện tại?

• Tôi cần làm những xét nghiệm nào trước, trong và sau quá trình điều trị?

• Những dấu hiệu nào cho thấy tôi cần gọi ngay cho bác sĩ hoặc đến bệnh viện?

• Tôi có bệnh thận, tiền sử dị ứng hoặc đang dùng thuốc nào cần đặc biệt lưu ý khi truyền Carboplatin không?

• Tôi nên làm gì nếu bị buồn nôn, nôn, mệt mỏi, sốt, bầm tím hoặc tê tay chân?

• Tôi cần lưu ý gì về việc mang thai, cho con bú, sinh hoạt hằng ngày và lái xe trong thời gian điều trị?

Nguồn tham khảo

1. Viện Ung thư Quốc gia Hoa Kỳ (NCI): Carboplatin
2. MedlinePlus (Thư viện Y khoa Quốc gia Hoa Kỳ): Carboplatin
3. Nhãn thuốc được FDA phê duyệt (DailyMed): Carboplatin Injection, Solution [Natco Pharma Usa Llc]