Hóa trị

Hóa trị là gì

Hóa trị (còn gọi là điều trị hóa chất, truyền hóa chất) là phương pháp dùng thuốc để ngăn tế bào ung thư phát triển, bằng cách giết tế bào hoặc ngăn chúng phân chia [1].

Hóa trị là điều trị toàn thân: thuốc theo dòng máu đi khắp cơ thể, nên có thể tác động tới tế bào ung thư đã lan xa khỏi khối u ban đầu, hoặc tế bào ung thư máu lan khắp cơ thể. Điều này khác với phẫu thuật và xạ trị, vốn chỉ tác động lên một vùng [2].

Thuốc hóa trị tác động lên tế bào khi chúng đang lớn lên và phân chia. Tế bào ung thư thường phân chia rất nhanh, nên dễ bị thuốc tác động [2].

Vì sao điều này quan trọng với người bệnh

Hóa trị là một trong những cách điều trị ung thư phổ biến nhất [2]. Tùy từng người, hóa trị có thể có các mục tiêu khác nhau [2] [3]:

• Chữa khỏi: tiêu diệt hoàn toàn ung thư để bệnh không quay lại.
• Kiểm soát: làm chậm hoặc thu nhỏ ung thư khi không thể chữa khỏi, giúp người bệnh sống lâu hơn và dễ chịu hơn.
• Giảm nhẹ: thu nhỏ khối u đang gây đau hay chèn ép, cải thiện chất lượng sống.

Hóa trị cũng thường phối hợp với phương pháp khác [3]:

• Trước mổ hoặc trước xạ trị (tân bổ trợ): thu nhỏ khối u.
• Sau mổ hoặc sau xạ trị (bổ trợ): tiêu diệt tế bào ung thư có thể còn sót lại.
• Cùng xạ trị: giúp xạ trị hiệu quả hơn.
• Khi ung thư quay lại hoặc đã lan: tiêu diệt tế bào ung thư ở nhiều nơi.

Hóa trị khác liệu pháp nhắm trúng đích, liệu pháp nội tiết và liệu pháp miễn dịch, dù đều là thuốc điều trị ung thư [2].

Hóa trị diễn ra thế nào và tác dụng phụ

Cách dùng: phần lớn hóa trị được truyền vào tĩnh mạch; một số dạng tiêm, uống hoặc bôi ngoài da [2] [3]. Người cần truyền nhiều đợt có thể được đặt buồng tiêm dưới da hoặc ống thông vào tĩnh mạch lớn để đỡ phải chọc kim nhiều lần [3].

Chu kỳ: hóa trị thường chia thành các chu kỳ, gồm một thời gian dùng thuốc và một thời gian nghỉ, để cơ thể hồi phục và tạo tế bào lành mới [3]. Số chu kỳ và khoảng cách giữa các chu kỳ tùy loại ung thư, loại thuốc và mục tiêu điều trị. Không nên tự ý bỏ buổi; nếu tác dụng phụ nặng, bác sĩ có thể điều chỉnh lịch [3].

Vì sao có tác dụng phụ: thuốc cũng tác động lên tế bào lành phân chia nhanh, như tế bào niêm mạc miệng, ruột và nang tóc [3]. Tác dụng phụ thường gặp [3]:

• Mệt mỏi (thường gặp nhất).
• Buồn nôn, nôn, chán ăn.
• Loét miệng.
• Rụng tóc.
• Giảm bạch cầu, dễ nhiễm trùng.

Phần lớn tế bào lành sẽ hồi phục sau hóa trị [2], và nhiều tác dụng phụ giảm hoặc hết sau khi kết thúc điều trị [3]. Hiện có nhiều thuốc giúp phòng và giảm buồn nôn, nôn.

Tác dụng phụ không phản ánh thuốc có hiệu quả hay không. Tác dụng phụ nặng không có nghĩa thuốc đang tác dụng tốt, và ít tác dụng phụ cũng không có nghĩa thuốc không có tác dụng [3].

Khi nào cần báo bác sĩ ngay: hóa trị làm giảm bạch cầu, nên có những thời điểm trong chu kỳ người bệnh rất dễ nhiễm trùng [4]. Sốt từ 38 °C trở lên, ớn lạnh hoặc các dấu hiệu nhiễm trùng khác cần được khám khẩn cấp, vì nhiễm trùng lúc này có thể đe dọa tính mạng [4]. Không tự uống thuốc hạ sốt trước khi hỏi bác sĩ, vì thuốc có thể che lấp dấu hiệu nặng [4]. Cũng cần để ý dấu hiệu nhiễm trùng quanh chỗ đặt ống thông hoặc buồng tiêm [3].

Câu hỏi nên hỏi bác sĩ

• Mục tiêu hóa trị của tôi là chữa khỏi, kiểm soát hay giảm nhẹ?
• Tôi dùng thuốc gì, bao nhiêu chu kỳ, mỗi chu kỳ bao lâu?
• Những tác dụng phụ nào tôi nên chuẩn bị, và cách phòng ra sao?
• Khi nào tôi phải gọi bác sĩ hoặc đến viện ngay?
• Làm sao để biết hóa trị đang có tác dụng với tôi?

Nguồn tham khảo

1. NCI Dictionary of Cancer Terms, "chemotherapy": https://www.cancer.gov/publications/dictionaries/cancer-terms/def/chemotherapy
2. American Cancer Society, Chemotherapy: https://www.cancer.org/cancer/treatment-types/chemotherapy.html
3. National Cancer Institute, Chemotherapy to Treat Cancer: https://www.cancer.gov/about-cancer/treatment/types/chemotherapy
4. National Cancer Institute, Infection and Neutropenia during Cancer Treatment: https://www.cancer.gov/about-cancer/treatment/side-effects/infection