Bờ diện cắt (R0, R1)

Bờ diện cắt là gì

Khi mổ lấy khối u, bác sĩ phẫu thuật thường cắt cả khối u lẫn một viền mô lành bao quanh. Viền mô lành này giúp tăng khả năng lấy hết ung thư. [4] Bờ diện cắt là mép, là đường viền ngoài cùng của khối mô được lấy ra. [1]

Có thể hình dung như khi khoét bỏ chỗ hỏng của quả táo: người ta khoét rộng ra một chút. Sau đó cần nhìn kỹ mép vết khoét: nếu mép sạch, phần hỏng đã được lấy hết; nếu mép vẫn còn vết thâm, có thể phần hỏng còn sót lại.

Sau mổ, bác sĩ giải phẫu bệnh soi mép này dưới kính hiển vi và ghi kết quả vào báo cáo giải phẫu bệnh. [1] [3]

Các kết quả có thể gặp

• Bờ âm tính (bờ sạch): không thấy tế bào ung thư ở mép mô, gợi ý toàn bộ ung thư đã được lấy ra. [1] [3]
• Bờ dương tính: có tế bào ung thư ngay tại mép mô, gợi ý có thể còn ung thư chưa được lấy hết. [1] [3]
• Bờ sát: tế bào ung thư nằm gần mép dù chưa chạm mép. Mức "gần" được định nghĩa khác nhau theo từng loại ung thư; ví dụ, với ung thư biểu mô ống tuyến vú tại chỗ, bác sĩ thường muốn có ít nhất 2 milimét mô lành giữa ung thư và mép. [3]

Trong báo cáo, bác sĩ còn hay dùng ký hiệu R để mô tả phần u còn sót sau điều trị: [2]

• R0: không phát hiện u còn sót, tương ứng với bờ diện cắt âm tính.
• R1: còn u sót ở mức vi thể, tức chỉ thấy dưới kính hiển vi.
• R2: còn u sót thấy được bằng mắt thường.

Vì sao điều này quan trọng với người bệnh

Tình trạng bờ diện cắt là một trong những thông tin quan trọng nhất trong báo cáo giải phẫu bệnh sau mổ, vì nó ảnh hưởng trực tiếp tới bước điều trị tiếp theo.

• Nếu bờ âm tính (R0), ca mổ được xem là đã lấy hết khối u nhìn thấy được. Người bệnh vẫn có thể cần thêm hóa trị, xạ trị hay thuốc khác tuỳ giai đoạn và đặc điểm khối u, vì bờ sạch không loại trừ hoàn toàn tế bào ung thư đã lan đi nơi khác.
• Nếu bờ dương tính, có thể vẫn còn ung thư ở vị trí mổ. Ví dụ, trong phẫu thuật bảo tồn vú, người bệnh thường cần mổ lại để lấy thêm mô; nếu sau lần mổ thứ hai vẫn còn ung thư, bác sĩ có thể đề nghị cắt bỏ toàn bộ tuyến vú. [3] Ở nhiều loại ung thư khác, xạ trị thêm vào vùng mổ cũng là một lựa chọn.

Bờ dương tính không có nghĩa ca mổ thất bại hay bác sĩ làm sai. Đôi khi rất khó lấy đủ rộng, tuỳ vị trí khối u nằm sát các cấu trúc quan trọng như mạch máu, thần kinh. [3]

Đọc báo cáo giải phẫu bệnh

Kết quả bờ diện cắt thường có sau mổ vài ngày đến vài tuần. Trong báo cáo có thể ghi từng mép (trên, dưới, trước, sau...) và khoảng cách từ u tới mép gần nhất. Những con số này được bác sĩ điều trị đánh giá cùng với kích thước khối u, tình trạng hạch và các dấu ấn sinh học để quyết định bước tiếp theo.

Nếu báo cáo ghi bờ dương tính hoặc bờ sát, người bệnh nên hỏi rõ mép nào bị ảnh hưởng và phương án xử lý.

Câu hỏi nên hỏi bác sĩ

• Bờ diện cắt của tôi là âm tính, dương tính hay sát?
• Nếu bờ dương tính, tôi nên mổ lại hay xạ trị thêm?
• Khoảng cách từ khối u tới mép gần nhất là bao nhiêu, và như vậy đã đủ an toàn chưa?
• Kết quả này có thay đổi kế hoạch điều trị sau mổ của tôi không?
• Tôi có thể xin bản sao báo cáo giải phẫu bệnh để lưu giữ không?

Nguồn tham khảo

1. NCI Dictionary of Cancer Terms, margin: https://www.cancer.gov/publications/dictionaries/cancer-terms/def/margin
2. NCI Thesaurus, R0 / R1 / R2 (residual tumor): https://evsexplore.semantics.cancer.gov/evsexplore/concept/ncit/C139578
3. American Cancer Society, Breast-conserving Surgery (Lumpectomy): https://www.cancer.org/cancer/types/breast-cancer/treatment/surgery-for-breast-cancer/breast-conserving-surgery-lumpectomy.html
4. National Cancer Institute, Surgery to Treat Cancer: https://www.cancer.gov/about-cancer/treatment/types/surgery