Điều trị bổ trợ (hỗ trợ sau phẫu thuật)

Điều trị bổ trợ là gì

Điều trị bổ trợ (adjuvant therapy) là điều trị ung thư thêm vào sau phương pháp chính, nhằm giảm nguy cơ ung thư quay lại [1]. Phương pháp chính thường là phẫu thuật. Điều trị bổ trợ có thể là hóa trị, xạ trị, liệu pháp nội tiết, thuốc nhắm trúng đích hoặc liệu pháp miễn dịch [1].

Tên gọi thường ghép với loại điều trị: hóa trị bổ trợ, xạ trị bổ trợ, miễn dịch bổ trợ.

Có thể hình dung như dọn nhà sau lũ. Phẫu thuật dọn đi phần bùn lớn nhìn thấy được. Điều trị bổ trợ giống lau lại sàn, để những hạt bùn nhỏ không nhìn thấy không có cơ hội tích tụ trở lại.

Cần phân biệt với điều trị tân bổ trợ, là điều trị trước phương pháp chính, để thu nhỏ khối u trước khi mổ [2]. Nhiều người được cả hai: tân bổ trợ trước mổ, bổ trợ sau mổ.

Vì sao điều này quan trọng với người bệnh

Sau khi mổ lấy hết khối u, phim chụp có thể không còn thấy ung thư. Nhưng một số ít tế bào ung thư có thể đã sót lại hoặc đã lan đi, quá nhỏ để các xét nghiệm phát hiện. Theo thời gian, chúng có thể lớn lên thành ung thư tái phát [3]. Điều trị bổ trợ nhắm vào những tế bào có thể còn sót lại này [2].

Vì vậy, dù bác sĩ nói "đã mổ sạch", việc được đề nghị điều trị thêm không có nghĩa là bệnh nặng hơn hay ca mổ chưa tốt. Đó là cách giảm nguy cơ bệnh quay lại.

Ai cần, dùng gì và trong bao lâu

Ai cần điều trị bổ trợ: không phải ai cũng cần. Bác sĩ cân nhắc dựa trên:

• Giai đoạn bệnh, kích thước khối u, có di căn hạch hay không.
• Độ mô học và các đặc điểm sinh học của khối u (thụ thể nội tiết, dấu ấn HER2, đột biến gen).
• Kết quả giải phẫu bệnh sau mổ, ví dụ còn tế bào ung thư ở mép cắt hay không.
• Tuổi, sức khỏe chung và mong muốn của người bệnh.

Với ung thư giai đoạn rất sớm, nguy cơ tái phát thấp, lợi ích thêm có thể không đáng so với tác dụng phụ. Với giai đoạn muộn hơn, lợi ích thường rõ hơn.

Một số ví dụ:

• Xạ trị sau mổ bảo tồn vú: giúp giảm khả năng ung thư quay lại trong vú, và có thể giúp sống lâu hơn [4].
• Liệu pháp nội tiết cho ung thư vú dương tính thụ thể nội tiết: thường dùng ít nhất 5 năm [4].
• Thuốc nhắm trúng đích: ví dụ trastuzumab tiếp tục tới khoảng 1 năm sau mổ ở ung thư vú dương tính HER2 [4]; osimertinib sau mổ cho một số ung thư phổi giai đoạn sớm có đột biến gen EGFR [5].
• Hóa trị bổ trợ: dùng ở nhiều loại ung thư để tiêu diệt tế bào ung thư có thể còn lại sau mổ hoặc sau xạ trị [2].

Diễn ra thế nào: điều trị bổ trợ thường bắt đầu sau khi vết mổ đã hồi phục. Thời gian thay đổi rất nhiều: hóa trị có thể vài tháng, xạ trị vài tuần, còn thuốc nội tiết có thể kéo dài nhiều năm.

Đo hiệu quả thế nào: các thử nghiệm thường dùng thời gian sống không bệnh (thời gian không tái phát) và thời gian sống thêm toàn bộ để đánh giá lợi ích của điều trị bổ trợ.

Tác dụng phụ: tùy loại điều trị, giống như khi dùng các phương pháp đó ở hoàn cảnh khác. Hãy hỏi bác sĩ về lợi ích dự kiến so với tác dụng phụ để cùng quyết định.

Câu hỏi nên hỏi bác sĩ

• Tôi có cần điều trị bổ trợ không, và vì sao?
• Điều trị bổ trợ giúp giảm nguy cơ tái phát của tôi khoảng bao nhiêu?
• Tôi sẽ dùng phương pháp gì, trong bao lâu, bắt đầu khi nào?
• Tác dụng phụ chính là gì, có ảnh hưởng lâu dài không?
• Nếu tôi không điều trị bổ trợ, nguy cơ của tôi thay đổi ra sao?

Nguồn tham khảo

1. NCI Dictionary of Cancer Terms, "adjuvant therapy": https://www.cancer.gov/publications/dictionaries/cancer-terms/def/adjuvant-therapy
2. National Cancer Institute, Chemotherapy to Treat Cancer: https://www.cancer.gov/about-cancer/treatment/types/chemotherapy
3. National Cancer Institute, Recurrent Cancer: When Cancer Comes Back: https://www.cancer.gov/types/recurrent-cancer
4. American Cancer Society, Treatment of Breast Cancer Stages I-III: https://www.cancer.org/cancer/types/breast-cancer/treatment/treatment-of-breast-cancer-by-stage/treatment-of-breast-cancer-stages-i-iii.html
5. American Cancer Society, Targeted Drug Therapy for Non-small Cell Lung Cancer: https://www.cancer.org/cancer/types/lung-cancer/treating-non-small-cell/targeted-therapies.html