Di căn hạch (hạch bạch huyết)

Hạch bạch huyết và di căn hạch là gì

Hạch bạch huyết là những cấu trúc nhỏ hình hạt đậu, thuộc hệ miễn dịch [1]. Cơ thể có hàng trăm hạch, nối với nhau bằng mạch bạch huyết, tập trung nhiều ở cổ, nách, ngực, bụng và bẹn [1] [3]. Mỗi hạch như một trạm lọc: dịch bạch huyết từ các mô chảy qua hạch, và tế bào miễn dịch trong hạch giữ lại, tiêu diệt vi khuẩn hay tế bào bất thường [1] [3].

Di căn hạch là khi tế bào ung thư tách khỏi khối u, đi theo mạch bạch huyết và dừng lại, phát triển trong hạch [3]. Ung thư thường lan đến các hạch gần khối u trước, gọi là hạch vùng, vì đây là những hạch đầu tiên lọc dịch từ vùng có khối u [3]. Nhiều loại ung thư lan đến hạch lân cận trước khi đến các bộ phận xa [6].

Lưu ý: ung thư bắt đầu từ hạch là u lympho, một bệnh khác. Di căn hạch là ung thư từ nơi khác lan tới hạch [3].

Vì sao điều này quan trọng với người bệnh

Tình trạng hạch là một phần của giai đoạn bệnh. Trong hệ thống phân loại u, hạch, di căn (TNM), chữ N mô tả hạch vùng [6]:

• N0: hạch lân cận không có ung thư.
• N1, N2, N3: có ung thư trong hạch; số càng cao thường nghĩa là càng nhiều hạch bị ảnh hưởng hoặc hạch ở xa hơn.
• NX: không đánh giá được hạch.

Ảnh hưởng đến điều trị. Khi ung thư đã vào hạch, nguy cơ tái phát sau mổ cao hơn. Thông tin này giúp bác sĩ quyết định có cần thêm hóa trị, liệu pháp miễn dịch, thuốc nhắm trúng đích hoặc xạ trị sau phẫu thuật hay không [3]. Số lượng hạch có ung thư càng nhiều thường ảnh hưởng càng lớn đến giai đoạn và tiên lượng [6].

Hạch to chưa chắc là ung thư. Hạch có thể sưng khi cơ thể bị nhiễm trùng, chấn thương hay viêm, vì hạch đang làm việc lọc "tác nhân xấu" [3]. Viêm hạch do vi khuẩn, virus hay nấm là nguyên nhân rất thường gặp [2]. Ngược lại, hạch có vài tế bào ung thư vẫn có thể trông và sờ thấy bình thường [3].

Bác sĩ kiểm tra hạch thế nào

• Khám và chụp chiếu: hạch nông có thể sờ thấy; hạch sâu trong ngực, bụng cần chụp chiếu để tìm hạch to [3]. Hạch to gần khối u thường được nghi ngờ có ung thư, nhưng chụp chiếu không khẳng định được.
• Sinh thiết hạch: là cách để biết chắc hạch có ung thư hay không. Bác sĩ lấy mẫu bằng kim hoặc lấy hẳn hạch ra, rồi bác sĩ giải phẫu bệnh soi dưới kính hiển vi [3].
• Sinh thiết hạch cửa (hạch gác): hạch cửa là hạch đầu tiên mà tế bào ung thư có khả năng lan tới. Bác sĩ tiêm chất đánh dấu phóng xạ, thuốc nhuộm xanh hoặc cả hai gần khối u để tìm và lấy riêng hạch này kiểm tra [5].
• Nạo vét hạch: lấy nhiều hạch trong vùng khối u, thường làm cùng lúc với mổ cắt khối u, để đánh giá giai đoạn và loại bỏ hạch có ung thư [3] [4].

Phiếu giải phẫu bệnh thường ghi số hạch lấy được và số hạch có ung thư, ví dụ "2/15 hạch dương tính".

Tác dụng phụ của lấy hạch: khi nhiều hạch bị lấy đi, dịch bạch huyết có thể ứ lại gây phù bạch huyết (sưng tay, chân), có thể kéo dài suốt đời. Lấy càng nhiều hạch, nguy cơ càng cao [3]. Việc lấy hạch khi mổ ung thư rất ít khi làm suy yếu hệ miễn dịch chung [3]. Hãy báo bác sĩ sớm nếu thấy tay hoặc chân bên mổ sưng, nặng, căng.

Câu hỏi nên hỏi bác sĩ

• Bao nhiêu hạch của tôi được lấy ra và bao nhiêu hạch có ung thư?
• Tình trạng hạch ảnh hưởng thế nào đến giai đoạn và điều trị sau mổ của tôi?
• Tôi có thể chỉ sinh thiết hạch cửa thay vì nạo vét hạch không?
• Tôi có nguy cơ phù bạch huyết không, và làm sao để phòng?

Nguồn tham khảo

1. NCI Dictionary of Cancer Terms, "lymph node": https://www.cancer.gov/publications/dictionaries/cancer-terms/def/lymph-node
2. MedlinePlus, Lymphadenitis: https://medlineplus.gov/ency/article/001301.htm
3. American Cancer Society, Lymph Nodes and Cancer: https://www.cancer.org/cancer/diagnosis-staging/lymph-nodes-and-cancer.html
4. NCI Dictionary of Cancer Terms, "lymph node dissection": https://www.cancer.gov/publications/dictionaries/cancer-terms/def/lymph-node-dissection
5. NCI Dictionary of Cancer Terms, "sentinel lymph node biopsy": https://www.cancer.gov/publications/dictionaries/cancer-terms/def/sentinel-lymph-node-biopsy
6. National Cancer Institute, Cancer Staging: https://www.cancer.gov/about-cancer/diagnosis-staging/staging