Sinh thiết

Sinh thiết là gì

Sinh thiết là việc lấy một ít tế bào hoặc mô từ vùng nghi ngờ trong cơ thể để bác sĩ giải phẫu bệnh quan sát dưới kính hiển vi và làm thêm các xét nghiệm khác trên mẫu đó. [3] Có thể ví như muốn biết một quả cam bên trong ra sao thì phải cắt một lát ra xem, chứ nhìn vỏ ngoài thì chưa đủ.

Xét nghiệm máu hay phim chụp chỉ gợi ý có bệnh. Sinh thiết thường là cách duy nhất để biết chắc có ung thư hay không. [1]

Vì sao điều này quan trọng với người bệnh

Mẫu sinh thiết không chỉ trả lời câu hỏi "có phải ung thư không". Từ cùng mẫu mô, bác sĩ còn biết loại ung thư, mức độ ác tính và có thể làm các xét nghiệm dấu ấn sinh học như nhuộm hóa mô miễn dịch hay xét nghiệm gen. Những thông tin này quyết định người bệnh sẽ được mổ, hóa trị, xạ trị hay dùng thuốc nhắm trúng đích. [5]

Cũng cần nhớ rằng nhiều khối u hay vùng bất thường được sinh thiết hóa ra không phải ung thư. [5]

Các kiểu sinh thiết thường gặp

Cách lấy mẫu tùy vị trí vùng nghi ngờ và lượng mô cần có. [3]

• Chọc hút kim nhỏ: dùng kim rất mảnh gắn ống tiêm để hút một ít tế bào, thường dùng cho hạch, khối ở vú, nhân tuyến giáp. Ít đau, không cần rạch da, đôi khi có kết quả ngay trong ngày. Nhược điểm là đôi khi không lấy đủ mô để kết luận hoặc để làm thêm xét nghiệm. [3]
• Sinh thiết kim lõi: dùng kim to hơn lấy ra một "lõi" mô hình trụ, nhiều mô hơn chọc hút kim nhỏ mà không cần mổ. Thường gây tê tại chỗ và có thể làm ở phòng khám. Với khối nằm sâu, bác sĩ dùng siêu âm hoặc chụp cắt lớp vi tính (CT) để dẫn đường cho kim. [3]
• Sinh thiết qua nội soi: bác sĩ đưa ống soi có đèn và camera vào cơ thể (qua miệng, hậu môn hoặc vết rạch nhỏ) rồi dùng dụng cụ nhỏ để cắt mẫu. [3]
• Sinh thiết mổ: phẫu thuật lấy toàn bộ khối (sinh thiết cắt bỏ) hoặc một phần khối (sinh thiết một phần). Có thể gây tê tại chỗ hoặc gây mê toàn thân nếu khối nằm sâu trong ngực, bụng. [3]
• Sinh thiết da: bấm hoặc cạo một mẩu da khi nghi ung thư da. [3]
• Sinh thiết tủy xương và sinh thiết lỏng (tìm dấu vết khối u trong máu) là những dạng đặc biệt, có bài riêng. [3]

Có đau không, có làm bệnh lan không

Phần lớn thủ thuật sinh thiết kim được gây tê tại chỗ nên thường chỉ thấy châm chích hoặc tức nhẹ. Mức độ khó chịu phụ thuộc vị trí lấy mẫu; bác sĩ sẽ chọn cách vô cảm phù hợp, từ gây tê tại chỗ đến gây mê. [3]

Nhiều người lo sinh thiết "chọc vào khối u làm bệnh lan". Theo Viện Ung thư Quốc gia Hoa Kỳ, khả năng thủ thuật làm ung thư lan ra nơi khác là cực kỳ thấp, vì bác sĩ tuân theo quy trình chuẩn với nhiều bước để ngăn tế bào ung thư phát tán. [4] Trì hoãn sinh thiết vì lo ngại này có thể làm chậm chẩn đoán và điều trị.

Chờ kết quả bao lâu

Một số kết quả thường quy có thể có sau một đến hai ngày. Mẫu xương hoặc mô mỡ (như mô vú) cần xử lý lâu hơn. Nếu phải nhuộm thêm, làm xét nghiệm gen hoặc gửi mẫu sang phòng xét nghiệm chuyên sâu, thời gian có thể kéo dài tới 2 đến 3 tuần. Bác sĩ giải phẫu bệnh cũng có thể xin thêm ý kiến chuyên gia với ca khó hoặc hiếm. [2] Chờ đợi lâu không có nghĩa là kết quả xấu.

Đôi khi mẫu không đủ để kết luận và cần sinh thiết lại. Mẫu đã xử lý thường được lưu trữ một thời gian, nhờ đó có thể gửi đi đọc lại để lấy ý kiến thứ hai. [3]

Câu hỏi nên hỏi bác sĩ

• Tôi sẽ được sinh thiết theo cách nào, có gây tê hay gây mê không?
• Tôi cần nhịn ăn hoặc ngưng thuốc chống đông trước khi làm không?
• Mẫu của tôi có đủ để làm thêm xét nghiệm gen nếu cần không?
• Bao lâu thì có kết quả, và ai sẽ giải thích kết quả cho tôi?
• Sau sinh thiết, dấu hiệu nào cần quay lại viện ngay?

Nguồn tham khảo

1. National Cancer Institute, How Cancer Is Diagnosed: https://www.cancer.gov/about-cancer/diagnosis-staging/diagnosis
2. American Cancer Society, Waiting for Your Biopsy or Cytology Test Results: https://www.cancer.org/cancer/diagnosis-staging/tests/biopsy-and-cytology-tests/waiting-for-your-biopsy-or-cytology-test-results.html
3. American Cancer Society, How Is a Biopsy Done?: https://www.cancer.org/cancer/diagnosis-staging/tests/biopsy-and-cytology-tests/biopsy-types.html
4. National Cancer Institute, Common Cancer Myths and Misconceptions: https://www.cancer.gov/about-cancer/causes-prevention/risk/myths
5. American Cancer Society, Biopsy and Cytology Tests: https://www.cancer.org/cancer/diagnosis-staging/tests/biopsy-and-cytology-tests.html