Nội soi

Nội soi là gì

Nội soi là thủ thuật bác sĩ đưa một ống soi (thường là ống mảnh, có đèn và camera ở đầu) vào cơ thể để nhìn trực tiếp các cơ quan bên trong. Ống soi đi qua lỗ tự nhiên như miệng, mũi, hậu môn, niệu đạo, hoặc qua một vết rạch nhỏ trên da. [1] [2]

Khác với chụp phim chỉ cho thấy hình ảnh gián tiếp, nội soi giống như "đi vào tận nơi mà nhìn". Ống soi có thể mềm (để đi theo đường cong của ruột) hoặc cứng (khi xem đường thở), tùy vùng cần xem. [1]

Vì sao điều này quan trọng với người bệnh

Nội soi được dùng với ba mục đích: [1]

• Tầm soát và phòng ung thư: ví dụ nội soi đại tràng tìm và cắt polyp trước khi chúng thành ung thư.
• Chẩn đoán: tìm nguyên nhân triệu chứng và lấy mẫu mô. Qua kênh nhỏ trong ống soi, bác sĩ đưa kìm sinh thiết, bàn chải tế bào vào để lấy mẫu gửi làm giải phẫu bệnh. [1] [2]
• Điều trị: cắt polyp bằng thòng lọng, đốt cầm máu, nong chỗ hẹp, lấy dị vật, cắt một số khối u nhỏ. [1] [2]

Các loại nội soi thường gặp trong ung thư

Mỗi loại được đặt tên theo vùng cơ thể cần xem: [1] [2]

• Nội soi dạ dày thực quản: xem thực quản, dạ dày và đoạn đầu ruột non.
• Nội soi đại tràng: xem toàn bộ đại tràng và trực tràng.
• Nội soi phế quản: xem khí quản và phế quản.
• Nội soi bàng quang: ống soi đưa qua niệu đạo để xem bàng quang và niệu đạo, thường dùng khi có tiểu ra máu. [4]
• Nội soi tai mũi họng, nội soi thanh quản, nội soi vòm họng: xem mũi, họng, thanh quản và vòm mũi họng. Với ung thư vòm họng, nội soi vòm bằng ống soi sợi quang là cách khám chính để tìm khối bất thường, thường làm ngay tại phòng khám. Tuy nhiên, khối u nằm dưới lớp niêm mạc có thể không nhìn thấy, nên đôi khi vẫn cần chụp cắt lớp vi tính hoặc chụp cộng hưởng từ. [5]
• Nội soi ổ bụng, nội soi lồng ngực: đưa ống soi qua vết rạch nhỏ để xem và lấy mẫu trong bụng, trong ngực, thường cần gây mê. [1] [2]

Siêu âm nội soi (EUS) là loại đặc biệt: đầu ống soi gắn đầu dò phát sóng siêu âm, tạo hình ảnh các cơ quan bên trong từ ngay trong lòng ống soi. [3] Nhờ đầu dò nằm sát cơ quan cần xem, bác sĩ có thể quan sát những vùng mà siêu âm qua da khó thấy rõ.

Chi tiết từng loại có trong các bài riêng như nội soi dạ dày thực quản và nội soi đại tràng.

Có đau không, có phải gây mê không

Nội soi thường không đau, nhưng có thể thấy khó chịu tùy loại thủ thuật. [1] Mức vô cảm khác nhau: [1]

• Tê tại chỗ, tỉnh hoàn toàn: ví dụ nội soi thanh quản bằng ống mềm.
• An thần nhẹ: vẫn tỉnh, trả lời được, chỉ thấy tức hoặc cảm giác ống di chuyển.
• An thần vừa: thường dùng khi nội soi đại tràng; người bệnh buồn ngủ, có thể ngủ thiếp và không nhớ gì.
• Gây mê sâu: cho thủ thuật phức tạp, có bác sĩ gây mê theo dõi suốt quá trình.

Nếu được dùng thuốc an thần, người bệnh cần có người đưa về. [4]

Chuẩn bị và rủi ro

Chuẩn bị tùy loại: có loại gần như không cần chuẩn bị, có loại phải nhịn ăn hoặc làm sạch ruột bằng chế độ ăn và thuốc nhuận tràng. [2] Nên báo bác sĩ mọi thuốc đang dùng, nhất là thuốc chống đông, thuốc tiểu đường; có thể phải tạm ngưng hoặc điều chỉnh trước khi soi. [4]

Mỗi loại nội soi có rủi ro riêng, và bác sĩ sẽ giải thích trước khi làm. [2] Nên hỏi rõ các dấu hiệu cần quay lại viện sau thủ thuật.

Câu hỏi nên hỏi bác sĩ

• Tôi được nội soi loại nào và nhằm mục đích gì?
• Tôi sẽ được gây tê, an thần hay gây mê?
• Tôi cần nhịn ăn hoặc ngưng thuốc nào trước khi soi?
• Nếu thấy tổn thương, bác sĩ có sinh thiết luôn trong lần soi này không?
• Sau khi soi, dấu hiệu nào cần quay lại viện ngay?

Nguồn tham khảo

1. American Cancer Society, Endoscopy: https://www.cancer.org/cancer/diagnosis-staging/tests/endoscopy.html
2. MedlinePlus, Endoscopy: https://medlineplus.gov/ency/article/003338.htm
3. National Cancer Institute, Dictionary of Cancer Terms: endoscopic ultrasound: https://www.cancer.gov/publications/dictionaries/cancer-terms/def/endoscopic-ultrasound
4. American Cancer Society, Cystoscopy: https://www.cancer.org/cancer/diagnosis-staging/tests/endoscopy/cystoscopy.html
5. American Cancer Society, Tests for Nasopharyngeal Cancer: https://www.cancer.org/cancer/types/nasopharyngeal-cancer/detection-diagnosis-staging/how-diagnosed.html