Chụp cắt lớp phát xạ positron (PET/CT)

Chụp cắt lớp phát xạ positron là gì

Chụp cắt lớp phát xạ positron (PET) là một kỹ thuật y học hạt nhân. Người bệnh được tiêm vào tĩnh mạch một lượng nhỏ chất đánh dấu phóng xạ; máy chụp thu tín hiệu từ chất này để tạo hình ảnh. [1]

Điểm khác biệt: chụp cắt lớp vi tính (CT) và chụp cộng hưởng từ (MRI) cho thấy hình dạng, cấu trúc của cơ quan, còn chụp cắt lớp phát xạ positron cho thấy mô đang hoạt động mạnh hay yếu. [2] Hiện nay hầu hết các máy kết hợp cả hai trong một lần chụp, gọi là chụp PET/CT: phần phát xạ positron chỉ ra vùng hoạt động bất thường, phần cắt lớp vi tính cho biết chính xác vùng đó nằm ở đâu. [1] [2]

Chất đánh dấu hay dùng nhất là một dạng đường glucose gắn phóng xạ (FDG). Tế bào ung thư phát triển nhanh nên thường "ăn" nhiều đường hơn tế bào bình thường, và hiện lên thành điểm sáng trên hình. [2] Có thể hình dung như chụp ảnh ban đêm một thành phố: những khu đang hoạt động nhộn nhịp sẽ sáng đèn hơn.

Vì sao điều này quan trọng với người bệnh

Trong ung thư, chụp PET/CT thường được dùng để: [1] [2]

• Xác định bệnh đã lan tới đâu (xếp giai đoạn), giúp chọn hướng điều trị.
• Đánh giá khối u đáp ứng với điều trị thế nào, trong hoặc sau đợt điều trị.
• Tìm dấu hiệu tái phát sau khi đã điều trị xong.
• Hỗ trợ lên kế hoạch xạ trị và chọn vị trí sinh thiết.

Không phải người bệnh nào cũng cần chụp PET/CT. Kỹ thuật này tốn kém, và giá trị của nó khác nhau tùy loại ung thư và tình huống. [2] Bác sĩ sẽ chỉ định khi kết quả có thể thay đổi quyết định điều trị.

Chuẩn bị và quá trình chụp

• Nhịn ăn: thường nhịn ăn 4 đến 6 giờ, có khi lâu hơn; chỉ uống nước lọc, không uống nước ngọt hay cà phê. [1] [2]
• Đường huyết: người bị tiểu đường cần báo trước để được hướng dẫn về thuốc. Đường huyết thường được đo trước khi tiêm; nếu quá cao có thể phải hẹn lại, vì đường huyết cao làm sai kết quả. [1] [2]
• Hạn chế vận động mạnh trong 24 giờ trước khi chụp. [2]
• Sau khi tiêm: người bệnh ngồi nghỉ yên khoảng 30 đến 90 phút để chất đánh dấu phân bố trong cơ thể, rồi nằm lên bàn chụp khoảng 20 đến 30 phút. [2]

Chụp không đau, chỉ châm kim khi tiêm. [1] Lượng phóng xạ tương đương phần lớn các lần chụp cắt lớp vi tính và phần lớn tự thải ra khỏi cơ thể sau vài giờ; uống nhiều nước sau chụp giúp thải nhanh hơn. [1] [2] Phụ nữ mang thai hoặc đang cho con bú cần báo trước cho bác sĩ. [1]

Đọc kết quả và dương tính giả

Một điểm sáng trên phim không đồng nghĩa với ung thư. Tim, não, thận bình thường đã hấp thu nhiều đường. Vùng đang viêm, nhiễm trùng, hoặc vừa phẫu thuật, xạ trị cũng có thể sáng lên. [2] Vì vậy kết quả có thể dương tính giả, và đôi khi cần sinh thiết để xác định. [1] [2] Ngược lại, kết quả âm tính giả cũng có thể xảy ra. [1]

Chất đánh dấu riêng cho ung thư tuyến tiền liệt

Với ung thư tuyến tiền liệt, có các chất đánh dấu mới gắn vào kháng nguyên màng đặc hiệu tuyến tiền liệt (PSMA), một protein thường có nhiều trên tế bào ung thư tuyến tiền liệt. Kỹ thuật này thường dùng khi chưa rõ ung thư đã lan hay tái phát ở đâu. [3]

Câu hỏi nên hỏi bác sĩ

• Chụp PET/CT sẽ giúp gì cho quyết định điều trị của tôi?
• Tôi bị tiểu đường, cần điều chỉnh thuốc và ăn uống thế nào trước khi chụp?
• Nếu có điểm sáng bất thường, tôi có cần sinh thiết thêm không?
• Sau khi chụp, tôi có cần tránh tiếp xúc gần trẻ nhỏ hay phụ nữ mang thai không?

Nguồn tham khảo

1. MedlinePlus, PET scan: https://medlineplus.gov/ency/article/003827.htm
2. American Cancer Society, PET Scan for Cancer: https://www.cancer.org/cancer/diagnosis-staging/tests/imaging-tests/nuclear-medicine-scans-for-cancer/pet-scan.html
3. American Cancer Society, Tests to Diagnose and Stage Prostate Cancer: https://www.cancer.org/cancer/types/prostate-cancer/detection-diagnosis-staging/how-diagnosed.html