Tái phát

Tái phát là gì

Tái phát là khi ung thư quay trở lại, thường sau một khoảng thời gian không còn phát hiện được bệnh [1]. Bệnh có thể quay lại đúng chỗ khối u ban đầu, hoặc ở một nơi khác trong cơ thể [1].

Ung thư tái phát bắt nguồn từ những tế bào ung thư mà lần điều trị đầu chưa loại bỏ hết. Điều này không có nghĩa là điều trị trước đó sai. Chỉ là một số ít tế bào sống sót, quá nhỏ để thấy được trên các xét nghiệm theo dõi, rồi theo thời gian lớn dần lên [2].

Bác sĩ chia tái phát theo vị trí [2] [3]:

• Tái phát tại chỗ: ung thư quay lại đúng chỗ cũ hoặc rất gần đó.
• Tái phát tại vùng: ung thư quay lại ở hạch bạch huyết hoặc mô gần vị trí ban đầu.
• Tái phát xa: ung thư xuất hiện ở cơ quan xa, tức là di căn. Dù ở đâu, bệnh vẫn mang tên ung thư gốc. Ví dụ ung thư đại tràng tái phát ở gan vẫn là ung thư đại tràng [2].

Tái phát cũng khác ung thư nguyên phát thứ hai, là một loại ung thư mới hoàn toàn xuất hiện ở người từng bị ung thư [2].

Vì sao điều này quan trọng với người bệnh

Nghe tin ung thư quay lại, người bệnh thường sốc, buồn, sợ hãi, giận dữ. Những cảm xúc đó rất bình thường [2]. Nhưng lần này, người bệnh đã có kinh nghiệm, đã quen đội ngũ điều trị, và các phương pháp điều trị có thể đã tiến bộ hơn so với lần đầu [2]. Ở một số loại ung thư, tiến bộ điều trị đã giúp người bệnh sống chung với bệnh như một bệnh mạn tính trong nhiều năm [2].

Loại tái phát ảnh hưởng nhiều tới lựa chọn điều trị. Tái phát tại chỗ đôi khi vẫn có thể điều trị với mục tiêu chữa khỏi, trong khi tái phát xa thường được điều trị để kiểm soát bệnh lâu dài.

Tái phát được phát hiện và điều trị ra sao

Khi nào hay gặp: tái phát có thể xảy ra vài tháng tới nhiều năm sau điều trị, thường gặp nhất trong 5 năm đầu [3]. Không thể nói chính xác một người có tái phát hay không; nguy cơ phụ thuộc loại ung thư, giai đoạn, độ hung dữ và hiệu quả điều trị ban đầu [3].

Tái phát hay tiến triển: nếu bệnh quay lại chỉ sau một thời gian rất ngắn, có thể nó chưa bao giờ hết hẳn, tức là tiến triển chứ không phải tái phát. Không có mốc cố định, nhưng nhiều bác sĩ xem tái phát là bệnh quay lại sau ít nhất một năm không có dấu hiệu ung thư [3].

Phát hiện: mục tiêu chính của lịch tái khám là phát hiện tái phát [3]. Nên báo bác sĩ nếu triệu chứng cũ quay lại (như khối u ở chỗ cũ), hoặc có triệu chứng mới không giải thích được [3]. Tuy vậy, không phải cơn đau nào cũng là ung thư; người từng bị ung thư vẫn có thể mắc các bệnh thông thường [3].

Đánh giá lại: người bệnh sẽ làm lại nhiều xét nghiệm như lần đầu để biết bệnh ở đâu và đã lan tới đâu. Bác sĩ có thể xếp lại giai đoạn, thêm chữ "r" phía trước; giai đoạn ban đầu vẫn giữ nguyên [2]. Ở nhiều loại ung thư, sinh thiết lại còn giúp tìm thay đổi mới trong khối u để chọn thuốc phù hợp.

Điều trị: có nhiều lựa chọn, có thể giống hoặc khác lần đầu, tùy loại ung thư, điều trị trước đó, vị trí tái phát và sức khỏe hiện tại: phẫu thuật, xạ trị, hóa trị, liệu pháp sinh học, phối hợp, hoặc thử nghiệm lâm sàng [2]. Chăm sóc giảm nhẹ luôn có thể đi kèm để giữ chất lượng sống [2].

Giảm nguy cơ: không có cách chắc chắn ngăn tái phát, nhưng giữ cân nặng hợp lý, vận động đều, bỏ thuốc lá và hạn chế rượu bia có thể giúp giảm nguy cơ [3].

Câu hỏi nên hỏi bác sĩ

• Bệnh của tôi tái phát tại chỗ, tại vùng hay ở xa?
• Tôi có cần sinh thiết lại để tìm thay đổi mới trong khối u không?
• Mục tiêu điều trị lần này của tôi là chữa khỏi hay kiểm soát bệnh?
• Những lựa chọn điều trị nào phù hợp với tôi, kể cả thử nghiệm lâm sàng?
• Tôi cần tái khám theo lịch nào sau lần điều trị này?

Nguồn tham khảo

1. NCI Dictionary of Cancer Terms, "recurrence": https://www.cancer.gov/publications/dictionaries/cancer-terms/def/recurrence
2. National Cancer Institute, Recurrent Cancer: When Cancer Comes Back: https://www.cancer.gov/types/recurrent-cancer
3. American Cancer Society, Cancer Recurrence: https://www.cancer.org/cancer/survivorship/long-term-health-concerns/recurrence/what-is-cancer-recurrence.html