Đáp ứng hoàn toàn trên mô bệnh học (pCR)

Đáp ứng hoàn toàn trên mô bệnh học là gì

Đáp ứng hoàn toàn trên mô bệnh học (pathologic complete response, viết tắt pCR) là khi không còn bất kỳ dấu hiệu ung thư nào trong mẫu mô lấy ra lúc phẫu thuật hoặc sinh thiết, sau khi người bệnh đã được xạ trị hoặc hóa trị [1].

Để biết có đạt hay không, bác sĩ giải phẫu bệnh soi mẫu mô dưới kính hiển vi, tìm xem còn sót tế bào ung thư nào sau điều trị không [1].

Khái niệm này gắn với điều trị tân bổ trợ, tức là điều trị ngay từ bước đầu để thu nhỏ khối u trước phương pháp chính, thường là phẫu thuật. Điều trị tân bổ trợ có thể là hóa trị, xạ trị hoặc liệu pháp nội tiết [2], và ngày nay còn có thể có thuốc nhắm trúng đích hoặc liệu pháp miễn dịch.

Có thể hình dung như dọn cỏ. Sau khi phun thuốc (điều trị trước mổ), người ta xới đất lên (phẫu thuật) và soi kỹ từng nắm đất. Nếu không còn rễ cỏ nào sống, đó là đáp ứng hoàn toàn trên mô bệnh học.

Vì sao điều này quan trọng với người bệnh

Biết có đạt đáp ứng hoàn toàn trên mô bệnh học hay không giúp cho thấy điều trị có hiệu quả tới đâu, và gợi ý khả năng ung thư quay lại [1]. Với nhiều loại ung thư, người đạt được mức này thường có tiên lượng tốt hơn.

Kết quả này còn giúp bác sĩ quyết định bước điều trị sau mổ. Ở ung thư vú bộ ba âm tính hoặc dương tính HER2, điều trị trước mổ thường được ưu tiên. Sau đó, bác sĩ đánh giá lượng ung thư còn lại để quyết định cần thêm điều trị gì sau mổ [3].

Đạt hoặc chưa đạt thì sao

Nếu đạt đáp ứng hoàn toàn:

• Đây là tin rất tốt, nhưng không có nghĩa là chắc chắn không bao giờ tái phát. Người bệnh vẫn cần tái khám định kỳ.
• Nhiều người vẫn cần hoàn tất phần điều trị còn lại theo kế hoạch (ví dụ xạ trị, thuốc nhắm trúng đích, thuốc nội tiết), vì kế hoạch ban đầu thường được thiết kế trọn gói.

Nếu còn tế bào ung thư trong mẫu mổ (bệnh tồn dư):

• Không có nghĩa là điều trị thất bại. Khối u vẫn thường đã nhỏ lại, giúp ca mổ dễ hơn.
• Với một số bệnh, đã có thuốc dành riêng cho tình huống này. Ví dụ ở ung thư vú dương tính HER2, nếu mẫu mổ còn ung thư sau điều trị trước mổ, trastuzumab có thể được đổi sang ado-trastuzumab emtansine sau mổ [3]. Ở người có đột biến gen BRCA với ung thư vú dương tính thụ thể nội tiết, âm tính HER2, olaparib có thể được dùng sau mổ nếu vẫn còn ung thư, và có thể giúp một số người sống lâu hơn [3].
• Bác sĩ sẽ cân nhắc tùy loại ung thư, lượng bệnh còn lại và sức khỏe chung.

Khác với đáp ứng hoàn toàn trên phim chụp. Phim chụp cắt lớp vi tính (CT) hay cộng hưởng từ (MRI) có thể không còn thấy u, nhưng soi dưới kính hiển vi vẫn có thể còn tế bào ung thư. Ngược lại cũng có thể xảy ra. Vì vậy, đáp ứng hoàn toàn trên mô bệnh học chỉ xác định được sau khi mổ.

Định nghĩa có thể khác nhau giữa các loại ung thư. Ví dụ ở ung thư vú, có nơi tính cả việc không còn ung thư trong hạch nách. Nên hỏi bác sĩ xem kết quả của mình được đánh giá thế nào.

Câu hỏi nên hỏi bác sĩ

• Kết quả giải phẫu bệnh sau mổ của tôi có đạt đáp ứng hoàn toàn không, cả ở khối u và hạch?
• Nếu còn tế bào ung thư, còn lại nhiều hay ít?
• Tôi có cần thêm thuốc sau mổ không, và vì sao?
• Kết quả này thay đổi tiên lượng và lịch tái khám của tôi thế nào?

Nguồn tham khảo

1. NCI Dictionary of Cancer Terms, "pathologic complete response": https://www.cancer.gov/publications/dictionaries/cancer-terms/def/pathologic-complete-response
2. NCI Dictionary of Cancer Terms, "neoadjuvant therapy": https://www.cancer.gov/publications/dictionaries/cancer-terms/def/neoadjuvant-therapy
3. American Cancer Society, Treatment of Breast Cancer Stages I-III: https://www.cancer.org/cancer/types/breast-cancer/treatment/treatment-of-breast-cancer-by-stage/treatment-of-breast-cancer-stages-i-iii.html