Liệu pháp nội tiết

Liệu pháp nội tiết là gì

Một số loại ung thư "ăn" hormone để lớn lên, giống như cây cần phân bón. Liệu pháp nội tiết (còn gọi là điều trị nội tiết, liệu pháp hormone) là cách điều trị làm chậm hoặc ngừng sự phát triển của những ung thư này, bằng cách cắt nguồn "phân bón" đó. [1]

Có hai nhóm cách làm chính: [1]

• Ngăn cơ thể sản xuất hormone.
• Cản trở hormone tác động lên tế bào ung thư.

Liệu pháp nội tiết được dùng chủ yếu cho ung thư vú và ung thư tuyến tiền liệt, những loại ung thư phụ thuộc hormone để phát triển. [1]

Vì sao điều này quan trọng với người bệnh

Với ung thư vú, không phải ai cũng hợp với liệu pháp nội tiết. Bác sĩ xét nghiệm mẫu mô khối u để xem tế bào ung thư có thụ thể estrogen hoặc thụ thể progesterone hay không. Nếu có, bệnh được gọi là ung thư vú có thụ thể hormone dương tính, và đây là nhóm có thể hưởng lợi từ liệu pháp nội tiết. Khối u không có thụ thể hormone thì không đáp ứng với cách điều trị này. Khoảng 80% người bệnh ung thư vú thuộc nhóm có thụ thể hormone dương tính. [2]

Với ung thư tuyến tiền liệt, ở giai đoạn đầu tế bào ung thư cần nội tiết tố nam (androgen) để phát triển. Giảm lượng androgen hoặc chặn tác dụng của nó có thể kìm hãm bệnh. [3]

Liệu pháp nội tiết có thể được dùng để: [1]

• Thu nhỏ khối u trước khi phẫu thuật hoặc xạ trị (điều trị tân bổ trợ).
• Giảm nguy cơ tái phát sau điều trị chính (điều trị bổ trợ).
• Kiểm soát tế bào ung thư đã tái phát hoặc lan sang nơi khác.

Liệu pháp nội tiết diễn ra thế nào

Thuốc nội tiết có thể ở dạng viên uống, dạng tiêm vào cơ hoặc dưới da. Một số trường hợp dùng phẫu thuật để cắt bỏ cơ quan tiết hormone: cắt buồng trứng ở phụ nữ, cắt tinh hoàn ở nam giới. Người bệnh thường có thể uống thuốc tại nhà. [1]

Ung thư vú. Các nhóm thuốc thường gặp gồm tamoxifen (dùng được cả trước và sau mãn kinh), thuốc ức chế men aromatase (chủ yếu cho phụ nữ sau mãn kinh, hoặc phụ nữ trước mãn kinh khi dùng kèm thuốc ức chế buồng trứng) và thuốc ức chế chức năng buồng trứng. [2] Nghiên cứu cho thấy dùng liệu pháp nội tiết từ 5 năm trở lên giúp giảm rõ nguy cơ tái phát, nguy cơ ung thư vú mới và nguy cơ tử vong do ung thư vú. [2] Vì thế đây thường là một hành trình dài nhiều năm, cần kiên trì.

Ung thư tuyến tiền liệt. Cách phổ biến nhất là liệu pháp ức chế androgen (ADT), làm giảm lượng nội tiết tố nam do tinh hoàn tạo ra, bằng thuốc tiêm hoặc bằng phẫu thuật cắt tinh hoàn. [3] Thuốc chặn thụ thể androgen thường được dùng phối hợp. [3] Theo thời gian, phần lớn ung thư tuyến tiền liệt sẽ ngừng đáp ứng và trở thành "kháng cắt tinh hoàn"; khi đó vẫn còn những thuốc nội tiết thế hệ mới có thể dùng. [3] Người bệnh được theo dõi bằng xét nghiệm máu PSA định kỳ; PSA tăng có thể là dấu hiệu thuốc không còn hiệu quả. [1]

Tác dụng phụ thường gặp

Tác dụng phụ tuỳ loại thuốc và tuỳ cơ địa, không phải ai cũng gặp giống nhau. [1]

• Phụ nữ điều trị ung thư vú: bốc hoả, đổ mồ hôi đêm, khô âm đạo, giảm ham muốn, thay đổi kinh nguyệt nếu chưa mãn kinh, buồn nôn, thay đổi tâm trạng, mệt mỏi. [1] [2]
• Nam giới điều trị ung thư tuyến tiền liệt: giảm ham muốn, rối loạn cương, bốc hoả, loãng xương và dễ gãy xương, giảm cơ, tăng cân, thay đổi mỡ máu và đường huyết, dao động cảm xúc, mệt mỏi, to vú. [3]

Nhiều tác dụng phụ có thể giảm bớt khi đổi thuốc. [2] Một số thuốc chống trầm cảm có thể làm giảm hiệu quả của tamoxifen, nên người bệnh cần báo cho bác sĩ mọi thuốc đang dùng. [2] Tự ý bỏ thuốc có thể làm mất đi lợi ích giảm tái phát, vì vậy hãy trao đổi với bác sĩ trước khi ngừng. [2]

Câu hỏi nên hỏi bác sĩ

• Khối u của tôi có thụ thể hormone không, và kết quả đó ảnh hưởng thế nào đến điều trị?
• Tôi cần dùng thuốc nội tiết trong bao lâu?
• Tác dụng phụ nào tôi nên theo dõi, và làm sao để giảm bớt?
• Tôi có cần kiểm tra mật độ xương hay mỡ máu trong thời gian điều trị không?
• Các thuốc khác tôi đang dùng có ảnh hưởng đến thuốc nội tiết không?

Nguồn tham khảo

1. National Cancer Institute, Hormone Therapy to Treat Cancer: https://www.cancer.gov/about-cancer/treatment/types/hormone-therapy
2. National Cancer Institute, Hormone Therapy for Breast Cancer: https://www.cancer.gov/types/breast/breast-hormone-therapy-fact-sheet
3. National Cancer Institute, Hormone Therapy for Prostate Cancer: https://www.cancer.gov/types/prostate/prostate-hormone-therapy-fact-sheet