Loãng xương do điều trị

Loãng xương do điều trị là gì

Xương là mô sống, luôn được "tháo dỡ" và "xây mới". Loãng xương (osteoporosis) là tình trạng lượng và độ dày mô xương giảm, khiến xương yếu và dễ gãy [1]. Nói cách khác, cơ thể phá xương cũ nhanh hơn tốc độ xây xương mới [3].

Loãng xương thường được gọi là bệnh "thầm lặng" vì hầu như không có triệu chứng cho đến khi gãy xương [2]. Xương hay gãy nhất là xương hông, cột sống và cổ tay [2]. Khi đã loãng xương nặng, xương có thể gãy chỉ vì ngã nhẹ từ tư thế đứng, cúi người, nâng đồ hay thậm chí ho [2].

Vì sao điều này quan trọng với người bệnh

Một số loại ung thư và cách điều trị làm mất xương nhanh hơn bình thường [1] [3]:

• Thuốc nội tiết cho ung thư vú, như thuốc ức chế aromatase, làm giảm estrogen vốn giúp giữ xương [2] [3].
• Liệu pháp ức chế androgen cho ung thư tuyến tiền liệt, làm giảm testosterone [2] [3].
• Điều trị gây mãn kinh sớm, như cắt buồng trứng, một số hóa trị, thuốc ức chế buồng trứng [3].
• Một số hóa trị và corticoid dùng kéo dài [2] [3].
• Ung thư ở xương hoặc di căn xương, như ung thư vú, tuyến tiền liệt, phổi, đa u tủy [3].

Ngoài ra còn các yếu tố chung: tuổi cao, nữ giới sau mãn kinh, người châu Á, dáng người nhỏ gầy, ít vận động, nằm lâu, hút thuốc, uống nhiều rượu, thiếu canxi và vitamin D, gia đình có người loãng xương [2] [3].

Gãy xương, đặc biệt gãy cổ xương đùi hay xẹp đốt sống, gây đau, giảm khả năng đi lại và ảnh hưởng lớn đến chất lượng sống [3]. Vì người bệnh ung thư thường dùng thuốc nội tiết trong nhiều năm, việc bảo vệ xương cần được chú ý ngay từ đầu, không đợi đến khi gãy.

Chẩn đoán, phòng ngừa và điều trị

Dấu hiệu có thể gặp [3]: đau lưng, giảm chiều cao dần, lưng còng, gãy xương sau chấn thương nhẹ.

Đo mật độ xương. Loãng xương được chẩn đoán bằng đo mật độ xương, phổ biến nhất là phương pháp hấp thụ tia X năng lượng kép (DEXA), thường đo ở hông và cột sống thắt lưng. Người bệnh có thể được đo trước, trong và sau điều trị ung thư. Kết quả được xếp vào ba nhóm: bình thường, thiếu xương (giảm mật độ xương), và loãng xương [3].

Lối sống [2] [3]:

• Vận động chịu lực đều đặn: đi bộ, leo cầu thang, khiêu vũ, thái cực quyền; tập cơ giúp giữ thăng bằng
• Ăn đủ chất, giàu canxi (sữa, sữa chua, cá nhỏ ăn cả xương, rau xanh đậm) và vitamin D; tránh để thiếu cân
• Không hút thuốc, hạn chế rượu

Canxi và vitamin D bổ sung. Bác sĩ có thể khuyên bổ sung nếu ăn uống không đủ. Hãy hỏi đội điều trị trước khi tự dùng bất kỳ viên bổ sung nào [3].

Thuốc bảo vệ xương [3]:

• Nhóm bisphosphonat (ví dụ acid zoledronic, alendronat) giúp làm chậm quá trình hủy xương.
• Denosumab, một kháng thể ngăn protein thúc đẩy hủy xương.
• Tác dụng phụ có thể gồm triệu chứng giống cúm, đau xương, ảnh hưởng thận (bisphosphonat), hoặc hạ canxi, phosphat máu (denosumab).
• Bác sĩ thường khuyên khám răng trước khi dùng các thuốc này vì nguy cơ hiếm gặp nhưng nghiêm trọng là hoại tử xương hàm.

Phòng té ngã [3]: ngã là nguyên nhân chính gây gãy xương ở người loãng xương. Dọn gọn lối đi, đủ ánh sáng, đi giày vừa chân, kiểm tra thị lực, cẩn thận khi dùng thuốc giảm đau gây buồn ngủ.

Câu hỏi nên hỏi bác sĩ

• Thuốc điều trị ung thư của tôi có làm mất xương không?
• Tôi có cần đo mật độ xương trước khi bắt đầu, và bao lâu đo lại một lần?
• Tôi có nên bổ sung canxi và vitamin D không, bổ sung thế nào?
• Tôi có cần dùng thuốc bảo vệ xương không, và cần khám răng trước không?
• Bài tập nào an toàn cho xương của tôi, nhất là khi có di căn xương?

Nguồn tham khảo

1. Viện Ung thư Quốc gia Hoa Kỳ (NCI), Từ điển thuật ngữ ung thư: osteoporosis: https://www.cancer.gov/publications/dictionaries/cancer-terms/def/osteoporosis
2. Viện Quốc gia về Viêm khớp, Cơ xương và Bệnh da Hoa Kỳ (NIAMS): Osteoporosis: https://www.niams.nih.gov/health-topics/osteoporosis
3. Hiệp hội Ung thư Hoa Kỳ (ACS): Osteoporosis: https://www.cancer.org/cancer/side-effects/osteoporosis.html