Độc tính trên tim

Độc tính trên tim là gì

Độc tính trên tim là tình trạng một loại thuốc hay phương pháp điều trị gây hại cho tim [1]. Trong điều trị ung thư, cụm từ này thường dùng khi thuốc làm cơ tim yếu đi, khiến tim bơm máu kém hơn, hoặc gây rối loạn nhịp tim.

Có thể hình dung tim như một chiếc máy bơm. Mỗi nhịp đập, tim đẩy một phần máu trong buồng tim ra ngoài. Tỷ lệ phần máu được đẩy ra gọi là phân suất tống máu. Khi thuốc làm "máy bơm" yếu đi, phân suất tống máu giảm, và bác sĩ gọi đó là suy giảm chức năng tim.

Một số nhóm thuốc được biết là có thể ảnh hưởng đến tim:

• Nhóm anthracycline như doxorubicin: có thể gây bệnh tim nghiêm trọng, xuất hiện trong lúc điều trị hoặc nhiều tháng đến nhiều năm sau khi đã ngưng thuốc [2].
• Thuốc nhắm đích HER2 như trastuzumab: có thể gây vấn đề tim nghiêm trọng; nguy cơ cần được theo dõi kỹ hơn khi người bệnh từng dùng hoặc đang dùng thuốc nhóm anthracycline [3].
• Thuốc miễn dịch như pembrolizumab: hiếm hơn, nhưng người bệnh được dặn báo ngay khi có đau ngực, tim đập không đều, khó thở hoặc phù mắt cá chân [5].

Vì sao điều này quan trọng với người bệnh

Nhiều thuốc gây độc cho tim lại là thuốc rất hiệu quả với ung thư. Vì vậy mục tiêu không phải là tránh hẳn các thuốc này, mà là dùng an toàn: kiểm tra tim trước khi bắt đầu, theo dõi trong khi dùng, và điều chỉnh kịp thời nếu tim có dấu hiệu yếu đi.

Theo thông tin thuốc của Thư viện Y khoa Quốc gia Hoa Kỳ, bác sĩ sẽ cho làm xét nghiệm trước và trong quá trình điều trị để xem tim có đủ khoẻ để tiếp tục dùng thuốc hay không [2] [3]. Nếu kết quả cho thấy khả năng bơm máu của tim giảm, bác sĩ có thể tạm ngưng hoặc không cho dùng thuốc [2]. Người từng có bệnh tim, từng bị nhồi máu cơ tim hoặc từng xạ trị vùng ngực nên báo trước cho bác sĩ [2].

Theo dõi tim diễn ra thế nào

Xét nghiệm hay dùng nhất là siêu âm tim, một phương pháp dùng sóng siêu âm để tạo hình ảnh tim, cho thấy kích thước, các van và chuyển động của tim khi đập [4]. Từ hình ảnh này, bác sĩ ước tính phân suất tống máu và so sánh giữa các lần khám. Ngoài ra có thể đo điện tim hoặc làm xét nghiệm máu tuỳ tình huống.

Lịch kiểm tra cụ thể phụ thuộc vào loại thuốc, tổng lượng thuốc đã dùng, tuổi và bệnh tim có sẵn của từng người. Với thuốc nhắm đích HER2, người bệnh thường được kiểm tra tim trước và nhiều lần trong suốt đợt điều trị [3].

Dấu hiệu cần báo bác sĩ ngay [2] [3]:

• Khó thở, nhất là khi nằm hoặc khi gắng sức nhẹ.
• Ho kéo dài không rõ nguyên nhân.
• Phù ở bàn tay, bàn chân, mắt cá chân hoặc cẳng chân.
• Tăng cân nhanh trong vài ngày.
• Tim đập nhanh, đập mạnh hoặc không đều; chóng mặt, ngất.
• Đau ngực.

Những dấu hiệu này không phải lúc nào cũng do tim, nhưng cần được kiểm tra sớm. Đau ngực dữ dội hoặc khó thở nặng là tình huống cần đến cơ sở cấp cứu.

Người bệnh có thể làm gì: giữ đủ các lần hẹn siêu âm tim, kiểm soát tốt huyết áp, đường huyết và mỡ máu, không hút thuốc lá, và mang theo kết quả siêu âm tim cũ khi khám ở nơi khác. Sau khi kết thúc điều trị, một số người vẫn cần theo dõi tim lâu dài vì tổn thương có thể xuất hiện muộn [2].

Câu hỏi nên hỏi bác sĩ

• Thuốc tôi đang dùng có nguy cơ gây hại cho tim không, và nguy cơ đó cao hay thấp với trường hợp của tôi?
• Tôi cần siêu âm tim vào những thời điểm nào, trong và sau điều trị?
• Phân suất tống máu của tôi hiện là bao nhiêu, và giảm đến mức nào thì phải đổi hướng điều trị?
• Những triệu chứng nào tôi phải báo ngay, và báo cho ai ngoài giờ hành chính?
• Tôi có nên được khám thêm bác sĩ tim mạch không?

Nguồn tham khảo

1. NCI Dictionary of Cancer Terms, cardiotoxicity: https://www.cancer.gov/publications/dictionaries/cancer-terms/def/cardiotoxicity
2. MedlinePlus, Doxorubicin: https://medlineplus.gov/druginfo/meds/a682221.html
3. MedlinePlus, Trastuzumab and Hyaluronidase-oysk Injection: https://medlineplus.gov/druginfo/meds/a619041.html
4. NCI Dictionary of Cancer Terms, echocardiogram: https://www.cancer.gov/publications/dictionaries/cancer-terms/def/echocardiogram
5. MedlinePlus, Pembrolizumab Injection: https://medlineplus.gov/druginfo/meds/a614048.html