Giảm tiểu cầu

Giảm tiểu cầu là gì

Tiểu cầu là những tế bào máu nhỏ giúp máu đông lại. Khi ta bị đứt tay, tiểu cầu tụ lại bịt chỗ tổn thương, giống như những viên gạch vá lỗ thủng. Giảm tiểu cầu (thrombocytopenia) là khi số tiểu cầu trong máu thấp hơn bình thường; người bệnh dễ bầm tím và chảy máu nhiều từ vết thương, niêm mạc hoặc các mô khác [1].

Nguyên nhân thường gặp ở người bệnh ung thư [2] [3]:

• Hóa trị, xạ trị và một số thuốc nhắm trúng đích làm tủy xương tạm thời sản xuất ít tiểu cầu
• Ung thư ảnh hưởng tủy xương hoặc gan như bệnh bạch cầu, u lympho, ung thư gan; hội chứng rối loạn sinh tủy
• Bệnh miễn dịch, nhiễm trùng, xơ gan, viêm gan
• Một số thuốc như aspirin, thuốc chống viêm không steroid, thuốc chống đông, kháng sinh, thuốc chống động kinh

Vì sao điều này quan trọng với người bệnh

Tiểu cầu thấp làm tăng nguy cơ chảy máu, từ chảy máu chân răng, chảy máu cam đến chảy máu trong nguy hiểm như chảy máu não hoặc đường tiêu hóa [3]. Số tiểu cầu cũng ảnh hưởng kế hoạch điều trị: nếu hóa trị hoặc thuốc khác là nguyên nhân, bác sĩ có thể giảm liều, đổi thuốc hoặc hoãn điều trị đến khi tủy hồi phục [3].

Người bệnh ung thư đồng thời có nguy cơ cục máu đông cao hơn, nên với người đang dùng thuốc chống đông, bác sĩ phải cân nhắc giữa nguy cơ chảy máu và nguy cơ huyết khối [3].

Dấu hiệu, theo dõi và cách phòng chảy máu

Dấu hiệu [2] [3]:

• Dễ bầm tím, bầm nhiều hơn bình thường
• Chấm đỏ hoặc tím nhỏ li ti trên da, hay gặp ở cẳng chân, bàn chân (chấm xuất huyết)
• Chảy máu chân răng, chảy máu cam, máu trong nước bọt, chất nôn, nước tiểu hoặc phân
• Kinh nguyệt nhiều hoặc kéo dài hơn bình thường
• Đau đầu dữ dội, nhìn mờ, lú lẫn, buồn ngủ nhiều, chóng mặt tăng dần

Theo dõi. Số tiểu cầu được kiểm tra qua xét nghiệm công thức máu trong quá trình điều trị [3].

Điều trị [3]:

• Truyền tiểu cầu khi tiểu cầu rất thấp hoặc có dấu hiệu chảy máu. Ngưỡng truyền cụ thể do bác sĩ quyết định tùy tình trạng từng người.
• Điều chỉnh liều hoặc tạm ngưng thuốc gây giảm tiểu cầu.
• Điều trị nguyên nhân khác như nhiễm trùng hay bệnh miễn dịch.

Phòng chảy máu hằng ngày [2] [3]:

• Không tự dùng aspirin, ibuprofen, naproxen và các thuốc giảm đau chống viêm khác; đọc kỹ nhãn thuốc cảm cúm vì nhiều loại có chứa aspirin. Hỏi đội điều trị danh sách thuốc cần tránh.
• Báo bác sĩ mọi thuốc, vitamin, thực phẩm chức năng, thảo dược đang dùng vì một số loại ảnh hưởng đến máu.
• Hạn chế hoặc tránh rượu nếu tiểu cầu thấp.
• Chải răng bằng bàn chải thật mềm; hỏi trước khi dùng chỉ nha khoa.
• Cạo râu bằng máy cạo điện, cẩn thận với dao kéo; đi giày dép, dọn sàn nhà gọn gàng để tránh vấp ngã.
• Tránh táo bón, không thụt tháo hay đặt nhiệt kế hậu môn; không xì mũi mạnh.
• Nếu chảy máu, ấn chặt bằng khăn sạch cho đến khi cầm; chườm đá lên chỗ bầm.

Gọi đội điều trị ngay nếu chảy máu không cầm sau vài phút, nôn ra máu hoặc chất nôn nâu đen, phân đen hoặc có máu, nước tiểu đỏ hoặc hồng, chảy máu âm đạo bất thường, chóng mặt, mất thăng bằng [2] [3].

Đi cấp cứu nếu bị ngã hoặc va đập đầu khi tiểu cầu đang thấp, chảy máu không cầm, hoặc lú lẫn mới xuất hiện hay nặng hơn [3].

Câu hỏi nên hỏi bác sĩ

• Số tiểu cầu hiện tại của tôi là bao nhiêu, và mức nào thì tôi cần truyền tiểu cầu?
• Thuốc giảm đau, hạ sốt nào tôi được dùng an toàn?
• Tôi có cần hạn chế hoạt động, tập thể dục hay quan hệ tình dục trong thời gian này không?
• Nếu chảy máu cam hay chảy máu chân răng, tôi chờ bao lâu thì phải đến viện?
• Tôi đang dùng thuốc chống đông, vậy có cần điều chỉnh khi tiểu cầu thấp không?

Nguồn tham khảo

1. Viện Ung thư Quốc gia Hoa Kỳ (NCI), Từ điển thuật ngữ ung thư: thrombocytopenia: https://www.cancer.gov/publications/dictionaries/cancer-terms/def/thrombocytopenia
2. Viện Ung thư Quốc gia Hoa Kỳ (NCI): Bleeding and Bruising (Thrombocytopenia) and Cancer Treatment: https://www.cancer.gov/about-cancer/treatment/side-effects/bleeding-bruising
3. Hiệp hội Ung thư Hoa Kỳ (ACS): Thrombocytopenia (Low Platelet Count): https://www.cancer.org/cancer/side-effects/low-blood-counts/bleeding.html