Xét nghiệm công thức máu

Xét nghiệm công thức máu là gì

Xét nghiệm công thức máu là một nhóm xét nghiệm đếm số lượng và đo kích thước các loại tế bào trong máu. [1] Chỉ cần lấy một ít máu ở tĩnh mạch cánh tay, thường mất chưa tới năm phút. Thường không cần chuẩn bị gì đặc biệt, trừ khi cùng lúc làm xét nghiệm khác cần nhịn ăn. [1]

Máu có ba nhóm tế bào chính, mỗi nhóm một nhiệm vụ: [1] [2]

• Hồng cầu: chở ô xy từ phổi đi khắp cơ thể. Liên quan là chỉ số huyết sắc tố (hemoglobin) và hematocrit.
• Bạch cầu: chống nhiễm trùng. Bạch cầu có nhiều loại; quan trọng nhất trong ung thư là bạch cầu trung tính, loại chiếm hơn một nửa số bạch cầu và chuyên tiêu diệt vi khuẩn.
• Tiểu cầu: giúp máu đông, cầm máu.

Vì sao điều này quan trọng với người bệnh

Ung thư và các phương pháp điều trị, nhất là hóa trị, có thể làm giảm cả ba loại tế bào máu. Vì vậy, công thức máu là xét nghiệm người bệnh được làm nhiều nhất trong suốt quá trình điều trị. [2] Người bệnh sẽ được thử máu để phát hiện giảm bạch cầu trung tính trong các đợt hóa trị; khi cần, bác sĩ có thể cho thuốc giúp phòng nhiễm trùng hoặc tăng số bạch cầu. [3] Trên thực tế, bác sĩ thường xem công thức máu trước mỗi đợt để quyết định có điều trị tiếp theo kế hoạch hay cần điều chỉnh.

Công thức máu cũng giúp phát hiện một số bệnh ung thư máu như bệnh bạch cầu (leukemia). [1]

Đọc kết quả thế nào

Mỗi phòng xét nghiệm có khoảng tham chiếu riêng, thường in bên cạnh kết quả, kèm ký hiệu H (cao) hoặc L (thấp). [2] Các khái niệm hay gặp theo Hiệp hội Ung thư Hoa Kỳ: [2]

• Thiếu máu: khi huyết sắc tố và hematocrit giảm dưới mức bình thường. Theo Tổ chức Y tế Thế giới, thiếu máu là huyết sắc tố dưới 12 g/dL ở nữ và dưới 13 g/dL ở nam. Người bệnh có thể thấy mệt, hồi hộp, khó thở, chóng mặt.
• Số lượng bạch cầu trung tính tuyệt đối: tính bằng tổng số bạch cầu nhân với tỷ lệ bạch cầu trung tính. Ở người khỏe, con số này khoảng 2.500 đến 6.000.
• Giảm bạch cầu trung tính: khi con số trên dưới 1.500. Nguy cơ nhiễm trùng tăng cao rõ rệt khi xuống dưới 500.
• Giảm tiểu cầu: dễ bầm tím, chảy máu. Nguy cơ chảy máu tăng khi tiểu cầu dưới 20.000.

Một chỉ số lệch khỏi khoảng tham chiếu không phải lúc nào cũng có nghĩa là có bệnh cần điều trị. Chế độ ăn, thuốc đang dùng, mất nước, kỳ kinh nguyệt đều có thể ảnh hưởng kết quả. [1] Người bệnh nên nhờ bác sĩ giải thích kết quả trong bối cảnh riêng của mình. [2]

Khi nào phải đi khám ngay

Trong thời gian hóa trị, có những thời điểm bạch cầu trung tính xuống rất thấp và nguy cơ nhiễm trùng tăng. Nhiễm trùng lúc này có thể đe dọa tính mạng. [3] Cần liên hệ đội điều trị ngay nếu có: [3]

• Sốt từ 38 độ C trở lên, hoặc rét run
• Ho, đau họng, tiêu chảy
• Đau khi tiểu, nước tiểu đục hoặc có máu
• Sưng đỏ quanh chỗ đặt ống truyền, lở loét trong miệng

Không tự uống thuốc hạ sốt trước khi hỏi bác sĩ hoặc điều dưỡng, vì thuốc có thể che lấp dấu hiệu của một bệnh nặng. [3] Dễ bầm tím hoặc chảy máu bất thường cũng cần báo sớm vì có thể do tiểu cầu thấp. [2]

Phòng ngừa khi bạch cầu thấp

• Rửa tay thường xuyên bằng xà phòng, nhất là trước khi ăn; người xung quanh cũng vậy. [3]
• Tránh chỗ đông người và người đang ốm. [3]
• Ăn chín uống sôi; thịt, cá, trứng phải nấu chín kỹ, rau quả rửa sạch. [3]
• Giữ sạch răng miệng và vùng đặt ống truyền. [3]

Câu hỏi nên hỏi bác sĩ

• Kết quả công thức máu của tôi hôm nay có đủ để điều trị tiếp không?
• Khi nào trong chu kỳ hóa trị thì bạch cầu của tôi thường xuống thấp nhất?
• Tôi có cần thuốc kích thích tăng bạch cầu hay truyền máu không?
• Khi sốt, tôi nên gọi ai và đến đâu?

Nguồn tham khảo

1. MedlinePlus, Complete Blood Count (CBC): https://medlineplus.gov/lab-tests/complete-blood-count-cbc/
2. American Cancer Society, Blood Tests: https://www.cancer.org/cancer/diagnosis-staging/tests/blood-tests.html
3. National Cancer Institute, Infection and Neutropenia during Cancer Treatment: https://www.cancer.gov/about-cancer/treatment/side-effects/infection