Chụp cắt lớp vi tính (CT)

Chụp cắt lớp vi tính là gì

Chụp cắt lớp vi tính (CT) là kỹ thuật chụp dùng tia X quay quanh cơ thể, rồi máy tính ghép lại thành hình ảnh từng "lát cắt". Có thể hình dung cơ thể như một ổ bánh mì cắt lát: bác sĩ xem được từng lát riêng, hoặc ghép cả ổ thành hình ba chiều. [3] Hình ảnh cho thấy xương, cơ quan và mô mềm rõ hơn nhiều so với phim X-quang thường. [2]

Vì sao điều này quan trọng với người bệnh

Trong ung thư, chụp cắt lớp vi tính được dùng ở gần như mọi chặng: [2] [3]

• Phát hiện khối u, cho biết hình dạng, kích thước, vị trí và các mạch máu gần đó.
• Xếp giai đoạn: xem bệnh đã lan tới hạch hay cơ quan khác chưa.
• Dẫn đường cho kim sinh thiết, gọi là sinh thiết dưới hướng dẫn chụp cắt lớp vi tính.
• Lên kế hoạch xạ trị hoặc phẫu thuật.
• Đánh giá đáp ứng điều trị bằng cách so sánh các lần chụp theo thời gian, và phát hiện bệnh tái phát.

Chụp cắt lớp vi tính liều thấp còn được dùng để tầm soát ung thư phổi ở người có nguy cơ cao do hút thuốc lá nhiều năm. [3]

Quá trình chụp diễn ra thế nào

Chuẩn bị. Người bệnh có thể được dặn nhịn ăn uống vài giờ hoặc qua đêm, nhất là khi có dùng thuốc cản quang. [1] [2] Cần tháo trang sức, kính, răng giả và đồ kim loại. [2]

Thuốc cản quang. Nhiều lần chụp cần thuốc cản quang để một số vùng hiện rõ hơn. Thuốc có thể tiêm vào tĩnh mạch, uống, hoặc bơm qua hậu môn. Thuốc tiêm tĩnh mạch thường chứa i ốt. Lúc tiêm có thể thấy nóng bừng, hơi rát hoặc có vị kim loại trong miệng, thường hết sau vài giây. [1]

Trong khi chụp. Người bệnh nằm trên bàn hẹp trượt qua một vòng tròn lớn hình bánh vòng. Máy chỉ bao quanh một phần cơ thể nên ít gây cảm giác bị nhốt. [3] Cần nằm yên và nín thở ngắn theo hướng dẫn để hình không bị mờ. [1] Chụp không đau. Thời gian thường từ vài phút đến khoảng nửa giờ, tùy vùng cần chụp. [2] [3]

Thuốc cản quang và thận

Cần báo cho bác sĩ nếu:

• Từng bị dị ứng thuốc cản quang, hoặc dị ứng i ốt, hải sản: có thể phải dùng thuốc phòng dị ứng trước khi chụp. [1] [2]
• Có bệnh thận: thuốc cản quang tiêm tĩnh mạch có thể làm chức năng thận xấu đi. Bác sĩ thường kiểm tra chức năng thận bằng xét nghiệm máu trước khi tiêm. [1] [3]
• Đang dùng metformin (thuốc tiểu đường): có thể phải tạm ngưng một thời gian quanh lần chụp theo chỉ định. [1]
• Đang hoặc có thể đang mang thai. [3]

Phản ứng dị ứng nặng rất hiếm. Nếu thấy khó thở, sưng họng khi đang chụp, hãy báo ngay cho kỹ thuật viên qua loa liên lạc. [1] [3]

Liều tia có đáng lo không

Chụp cắt lớp vi tính dùng tia X với liều cao hơn phim X-quang thường. Chụp nhiều lần trong thời gian dài có thể làm tăng nhẹ nguy cơ ung thư, nhưng nguy cơ từ một lần chụp là nhỏ. Bác sĩ cân nhắc lợi ích của thông tin thu được so với nguy cơ này, và nhiều máy mới có chế độ giảm liều tia. [1]

Vì vậy, người bệnh nên hỏi rõ mục đích của từng lần chụp. Ở chiều ngược lại, chụp cắt lớp vi tính toàn thân để "kiểm tra cho yên tâm" ở người khỏe mạnh chưa được chứng minh là có ích, và có thể dẫn đến nhiều xét nghiệm, thủ thuật không cần thiết. [3]

Câu hỏi nên hỏi bác sĩ

• Lần chụp này nhằm trả lời câu hỏi gì về bệnh của tôi?
• Tôi có cần tiêm thuốc cản quang và phải nhịn ăn bao lâu?
• Chức năng thận của tôi có đủ an toàn để tiêm thuốc cản quang không?
• Bao lâu tôi cần chụp lại để đánh giá đáp ứng điều trị?
• Tôi có nên mang theo phim cũ để bác sĩ so sánh không?

Nguồn tham khảo

1. MedlinePlus, CT scan: https://medlineplus.gov/ency/article/003330.htm
2. American Cancer Society, CT Scan for Cancer: https://www.cancer.org/cancer/diagnosis-staging/tests/imaging-tests/ct-scan-for-cancer.html
3. National Cancer Institute, Computed Tomography (CT) Scans and Cancer: https://www.cancer.gov/about-cancer/diagnosis-staging/ct-scans-fact-sheet