Giai đoạn ung thư

Giai đoạn ung thư là gì

Giai đoạn ung thư cho biết mức độ lan rộng của ung thư trong cơ thể: khối u lớn đến đâu và đã lan ra ngoài hay chưa [1]. Việc xác định giai đoạn gọi là phân giai đoạn (hay xếp giai đoạn, đánh giá giai đoạn) [2].

Hầu hết hệ thống phân giai đoạn dựa trên bốn thông tin [1]:

• Khối u nằm ở đâu.
• Kích thước khối u.
• Ung thư đã lan đến hạch bạch huyết gần đó chưa.
• Ung thư đã lan đến bộ phận xa chưa.

Hệ thống được dùng nhiều nhất là hệ thống phân loại u, hạch, di căn (TNM) [1] [2]. Một số bệnh có cách xếp riêng, như u não, u tủy sống và ung thư máu [1]. Phần lớn bệnh bạch cầu không được xếp giai đoạn theo kiểu ung thư có khối u [2].

Vì sao điều này quan trọng với người bệnh

Biết giai đoạn giúp bác sĩ [1] [2]:

• Hiểu bệnh nghiêm trọng đến đâu và ước đoán tiên lượng.
• Chọn điều trị phù hợp. Ví dụ, ung thư giai đoạn sớm có thể điều trị bằng phẫu thuật hoặc xạ trị, còn giai đoạn muộn thường cần thuốc tác động toàn thân như hóa trị, thuốc nhắm trúng đích hay liệu pháp miễn dịch [2].
• Tìm thử nghiệm lâm sàng phù hợp.
• Trao đổi thông tin thống nhất giữa các bác sĩ.

Tuy nhiên, giai đoạn không phải yếu tố duy nhất. Hai người cùng giai đoạn có thể được điều trị khác nhau, và ngược lại [2]. Các yếu tố như độ mô học, loại tế bào, dấu ấn khối u, tuổi cũng có thể góp phần vào giai đoạn hoặc tiên lượng ở một số loại ung thư [2].

Các mức giai đoạn và ý nghĩa

Với phần lớn ung thư, giai đoạn được ghi bằng số La Mã [1] [2]:

• Giai đoạn 0: tế bào bất thường chỉ nằm ở lớp nơi chúng xuất hiện, chưa xâm lấn mô xung quanh; còn gọi là ung thư biểu mô tại chỗ. Các tế bào này có thể trở thành ung thư xâm lấn về sau [1] [3].
• Giai đoạn I, II, III: có ung thư; số càng cao, khối u càng lớn và càng lan vào mô lân cận hoặc hạch [1].
• Giai đoạn IV: ung thư đã lan đến bộ phận xa [1].

Mỗi giai đoạn có thể chia nhỏ hơn bằng chữ cái, ví dụ IIA, IIB [1]. Ý nghĩa cụ thể của từng giai đoạn khác nhau giữa các loại ung thư: giai đoạn II của ung thư vú không giống giai đoạn II của ung thư phổi [2].

Một cách gọi khác, hay dùng trong thống kê: tại chỗ, khu trú (chỉ ở cơ quan gốc), vùng (lan đến hạch hoặc cơ quan gần), xa (lan đến bộ phận xa) [1].

Giai đoạn được xác định thế nào

• Giai đoạn lâm sàng: dựa trên khám, chụp chiếu (X-quang, chụp cắt lớp vi tính (CT), chụp cộng hưởng từ (MRI), siêu âm, chụp cắt lớp phát xạ positron (PET)), nội soi và sinh thiết trước điều trị [2].
• Giai đoạn giải phẫu bệnh (sau mổ): kết hợp thêm những gì thấy khi mổ và kết quả soi mô khối u, hạch. Giai đoạn này chính xác hơn và có thể khác giai đoạn lâm sàng [2].
• Giai đoạn sau điều trị tân bổ trợ: xếp lại sau khi hóa trị hoặc xạ trị trước mổ để đánh giá đáp ứng [2].

Giai đoạn không "nhảy" khi bệnh thay đổi. Ung thư luôn được gọi theo giai đoạn lúc chẩn đoán, kể cả khi sau này tiến triển hoặc tái phát. Thông tin mới được ghi thêm vào, chứ không thay thế giai đoạn ban đầu [1] [2]. Ví dụ, người được chẩn đoán giai đoạn II mà sau này có di căn, về mặt kỹ thuật vẫn là giai đoạn II có tái phát di căn. Trong trao đổi hằng ngày, bác sĩ có thể nói "như giai đoạn IV"; điều quan trọng là mọi người hiểu bệnh đã lan và điều trị theo đó [2].

Câu hỏi nên hỏi bác sĩ

• Ung thư của tôi đang ở giai đoạn nào, là giai đoạn lâm sàng hay sau mổ?
• Giai đoạn này ảnh hưởng thế nào đến lựa chọn điều trị của tôi?
• Tôi có cần thêm xét nghiệm hay chụp chiếu nào để xác định giai đoạn chính xác hơn không?
• Ngoài giai đoạn, còn yếu tố nào ảnh hưởng đến tiên lượng của tôi?

Nguồn tham khảo

1. National Cancer Institute, Cancer Staging: https://www.cancer.gov/about-cancer/diagnosis-staging/staging
2. American Cancer Society, Cancer Staging: https://www.cancer.org/cancer/diagnosis-staging/staging.html
3. NCI Dictionary of Cancer Terms, "carcinoma in situ": https://www.cancer.gov/publications/dictionaries/cancer-terms/def/carcinoma-in-situ