Điểm Gleason (nhóm ISUP)

Điểm Gleason là gì

Điểm Gleason là cách mô tả ung thư tuyến tiền liệt dựa trên mức độ bất thường của tế bào ung thư trong mẫu sinh thiết khi soi dưới kính hiển vi, và khả năng chúng phát triển, lan rộng nhanh hay chậm [1].

Trong một khối ung thư tuyến tiền liệt thường có nhiều vùng với mức độ khác nhau. Bác sĩ giải phẫu bệnh chấm độ cho hai vùng chiếm nhiều nhất rồi cộng lại [1] [2]:

• Số thứ nhất là độ của vùng chiếm nhiều nhất.
• Số thứ hai là độ của vùng chiếm nhiều thứ nhì.

Ví dụ, "Gleason 3 + 4 = 7" nghĩa là phần lớn khối u là độ 3, phần ít hơn là độ 4 [2]. Trên phiếu kết quả có thể ghi "Gleason 7/10" hoặc "Gleason 7 (3+4)" [2].

Về lý thuyết điểm đi từ 2 đến 10, nhưng thực tế hiện nay điểm thấp nhất được chấm là 6 [2]. Điều này hay gây hiểu nhầm: nhiều người nghĩ 6 là "trung bình", trong khi đó là mức thấp nhất gặp trong thực hành [2].

Nhóm độ theo Hiệp hội Giải phẫu bệnh Tiết niệu Quốc tế (ISUP)

Để dễ hiểu hơn, hiệp hội này đề xuất nhóm độ (Grade Group) từ 1 đến 5 [2] [3]:

• Nhóm 1: Gleason 6 trở xuống.
• Nhóm 2: Gleason 3 + 4 = 7.
• Nhóm 3: Gleason 4 + 3 = 7.
• Nhóm 4: Gleason 8.
• Nhóm 5: Gleason 9 hoặc 10.

Nhóm 1 ít hung dữ nhất, nhóm 5 hung dữ nhất [3]. Nhóm càng thấp, tế bào càng giống bình thường và thường phát triển chậm hơn [1]. Hiện nay hai cách ghi thường được báo cáo song song [2]. Tổ chức Cancer Research UK cho biết nhóm độ đã dần thay thế điểm Gleason vì được xem là chính xác hơn [3].

Vì sao điều này quan trọng với người bệnh

Điểm Gleason và nhóm độ là một trong những yếu tố rất quan trọng để dự đoán diễn biến bệnh và chọn cách điều trị [2]. Chúng giúp bác sĩ cân nhắc giữa theo dõi tích cực, phẫu thuật, xạ trị hay điều trị nội tiết.

3 + 4 khác 4 + 3. Cả hai đều bằng 7, nhưng người có 3 + 4 thường có diễn tiến tốt hơn người có 4 + 3, vì phần hung dữ hơn (độ 4) chiếm ít hơn [2]. Đây là lý do nhóm độ tách chúng thành nhóm 2 và nhóm 3.

Điểm Gleason không đứng một mình. Bác sĩ còn xem thêm [2] [3]:

• Nồng độ kháng nguyên đặc hiệu tuyến tiền liệt (PSA) trong máu.
• Bao nhiêu mẫu sinh thiết có ung thư, và mỗi mẫu có bao nhiêu phần trăm là ung thư.
• Ung thư ở một hay cả hai bên tuyến.
• Kết quả chụp chiếu, giai đoạn bệnh.

Hạn chế: các mẫu sinh thiết khác nhau có thể có điểm khác nhau, và bác sĩ thường dùng điểm cao nhất để quyết định điều trị [2]. Đôi khi sinh thiết bỏ sót vùng độ cao hơn; sau khi mổ cắt tuyến tiền liệt, bác sĩ giải phẫu bệnh có thể thấy điểm cao hơn, điều này có thể thay đổi kế hoạch về sau [2].

Câu hỏi nên hỏi bác sĩ

• Điểm Gleason và nhóm độ của tôi là bao nhiêu, cụ thể là 3 + 4 hay 4 + 3?
• Bao nhiêu mẫu sinh thiết của tôi có ung thư?
• Với nhóm độ này, tôi có thể theo dõi tích cực hay cần điều trị ngay?
• Điểm của tôi có thể thay đổi sau khi mổ không?
• Tôi thuộc nhóm nguy cơ nào khi kết hợp với chỉ số kháng nguyên đặc hiệu tuyến tiền liệt (PSA) và giai đoạn?

Nguồn tham khảo

1. NCI Dictionary of Cancer Terms, "Gleason score" và "Grade Group": https://www.cancer.gov/publications/dictionaries/cancer-terms/def/gleason-score
2. American Cancer Society, Understanding Your Pathology Report: Prostate Cancer: https://www.cancer.org/cancer/diagnosis-staging/tests/biopsy-and-cytology-tests/understanding-your-pathology-report/prostate-pathology/prostate-cancer-pathology.html
3. Cancer Research UK, Grade Groups for prostate cancer: https://www.cancerresearchuk.org/about-cancer/prostate-cancer/stages/grades