Di căn xương

Di căn xương là gì

Di căn xương là những ổ ung thư đã lan tới xương từ một bộ phận khác của cơ thể [1]. Xương là một trong những nơi ung thư hay lan tới nhất, cùng với gan và phổi [2].

Hầu như loại ung thư nào cũng có thể lan tới xương, nhưng hay gặp nhất là ung thư vú, phổi, tuyến tiền liệt, thận và tuyến giáp [1]. Cột sống là vị trí thường gặp nhất; ngoài ra còn xương chậu, xương đùi, xương cánh tay, xương sườn và xương sọ [1].

Tế bào ở ổ di căn vẫn là tế bào của ung thư gốc. Ung thư vú lan tới xương vẫn là ung thư vú, không phải ung thư xương, và được điều trị như ung thư vú giai đoạn IV [2].

Di căn xương có thể được phát hiện cùng lúc với ung thư ban đầu, hoặc nhiều tháng, nhiều năm sau [1].

Vì sao điều này quan trọng với người bệnh

Bình thường, xương luôn được "tu sửa": có tế bào tạo xương mới và tế bào hủy xương cũ, hai bên cân bằng giúp xương chắc khỏe. Tế bào ung thư làm lệch cân bằng này, khiến xương bị hủy quá nhiều hoặc tạo quá nhiều. Cả hai kiểu đều làm xương dễ gãy hơn [1].

Phát hiện và điều trị sớm giúp phòng các biến chứng nặng về sau [1]. Vì vậy, báo ngay cho bác sĩ khi có triệu chứng mới là điều rất quan trọng.

Dấu hiệu, biến chứng và cách điều trị

Đau xương thường là triệu chứng đầu tiên. Lúc đầu đau có thể lúc có lúc không, hay nặng hơn về đêm. Về sau đau có thể liên tục [1].

Các biến chứng cần biết:

• Gãy xương bệnh lý: xương yếu có thể gãy khi ngã nhẹ, thậm chí khi sinh hoạt bình thường, gây đau đột ngột, dữ dội [1].
• Chèn ép tủy sống: khi ổ di căn ở cột sống đè lên tủy sống. Đây là cấp cứu ung thư, có thể gây liệt nếu không xử trí kịp [1].
• Tăng canxi máu: xương bị hủy nhiều giải phóng canxi vào máu, gây mệt, yếu cơ, ảnh hưởng thận và tim [1] [3].

Điều trị tùy loại ung thư, số lượng và vị trí ổ di căn [1]:

• Điều trị ung thư gốc bằng thuốc toàn thân (hóa trị, nội tiết, nhắm trúng đích, miễn dịch) để kiểm soát bệnh chung [2].
• Thuốc bảo vệ xương: nhóm bisphosphonate (như zoledronic acid, pamidronate) và denosumab giúp hạn chế hủy xương, giảm nguy cơ gãy xương, tăng canxi máu và chèn ép tủy [1] [3]. Nhóm thuốc này hiếm khi gây hoại tử xương hàm, nên thường cần khám răng trước khi bắt đầu và giữ vệ sinh răng miệng tốt [1].
• Xạ trị vào vùng xương đau để giảm đau; đôi khi dùng thuốc phóng xạ đưa vào máu cho di căn xương nhiều ổ [1] [4].
• Phẫu thuật đặt nẹp, đinh để phòng hoặc cố định xương gãy; bơm xi măng vào đốt sống bị xẹp [1].
• Thuốc giảm đau dạng uống, dán hoặc tiêm, điều chỉnh theo mức đau [1].

Khi nào phải đi khám ngay [1]:

• Đau lưng hoặc cổ mới xuất hiện hoặc tăng dần, có thể lan xuống chân.
• Tê chân hoặc tê vùng bụng, yếu chân, khó cử động chân.
• Mất kiểm soát tiểu tiện hoặc đại tiện, hoặc khó đi tiểu.
• Đau dữ dội đột ngột ở một xương sau va chạm nhẹ.
• Mệt lả, yếu cơ bất thường (có thể do tăng canxi máu).

Với chèn ép tủy sống, xạ trị thường được bắt đầu rất sớm, trong vòng một ngày sau khi có triệu chứng, đôi khi kèm corticoid hoặc phẫu thuật [1].

Câu hỏi nên hỏi bác sĩ

• Tôi có bao nhiêu ổ di căn xương, ở những vị trí nào, có nguy cơ gãy không?
• Tôi có nên dùng thuốc bảo vệ xương không, và cần khám răng trước chứ?
• Xạ trị có giúp giảm cơn đau của tôi không?
• Tôi có cần tránh mang vác hay vận động nào không?
• Những dấu hiệu nào ở nhà thì tôi phải đi cấp cứu ngay?

Nguồn tham khảo

1. American Cancer Society, Bone Metastases: https://www.cancer.org/cancer/managing-cancer/advanced-cancer/bone-metastases.html
2. National Cancer Institute, Metastatic Cancer: When Cancer Spreads: https://www.cancer.gov/types/metastatic-cancer
3. NCI Dictionary of Cancer Terms, "bisphosphonate": https://www.cancer.gov/publications/dictionaries/cancer-terms/def/bisphosphonate
4. National Cancer Institute, Radiation Therapy to Treat Cancer: https://www.cancer.gov/about-cancer/treatment/types/radiation-therapy