Chèn ép tủy sống do ung thư

Chèn ép tủy sống là gì

Tủy sống là bó dây thần kinh chạy dọc trong ống sống, từ não xuống thắt lưng, truyền tín hiệu điều khiển vận động và cảm giác cho cơ thể [1]. Tủy sống được bảo vệ bởi các đốt sống xếp chồng lên nhau [1].

Chèn ép tủy sống là khi có áp lực đè lên tủy sống, có thể do khối u, gãy xẹp đốt sống hoặc nguyên nhân khác [2]. Áp lực làm dây thần kinh phù nề và giảm máu nuôi, khiến chúng không hoạt động bình thường [1]. Trong ung thư, nguyên nhân thường gặp là ung thư đã lan đến xương cột sống (di căn cột sống) rồi đè vào tủy [1].

Có thể hình dung tủy sống như một bó dây điện chạy trong ống bảo vệ. Khi ống bị bóp méo, dây bị ép, tín hiệu đi xuống chân và các cơ quan phía dưới bị gián đoạn.

Vì sao điều này quan trọng với người bệnh

Chèn ép tủy sống là tình trạng cấp cứu và cần được điều trị nhanh [1]. Điều trị càng sớm, khả năng giữ được sức cơ và khả năng đi lại càng cao; chậm trễ có thể dẫn đến tổn thương thần kinh vĩnh viễn, liệt, mất kiểm soát tiểu tiện và đại tiện [1] [2].

Khoảng 3 đến 5% người mắc ung thư giai đoạn muộn gặp chèn ép tủy sống [1]. Gần như loại ung thư nào cũng có thể lan đến cột sống, nhưng nguy cơ cao hơn ở những ung thư hay di căn xương như ung thư tuyến tiền liệt, vú, phổi và đa u tủy xương [1].

Dấu hiệu cảnh báo

Đau là triệu chứng đầu tiên thường gặp nhất, có ở hơn 90% người bị chèn ép tủy sống [1]. Đau có thể [1]:

• Ở lưng hoặc cổ, tăng khi ho, hắt hơi hay rặn khi đi vệ sinh.
• Tăng khi nằm ngửa, khi đứng hoặc cử động.
• Có cảm giác như bị một dải băng thắt quanh người.

Các dấu hiệu khác [1] [2]:

• Yếu tay hoặc chân, đi lại khó khăn, dễ vấp ngã.
• Tê bì, kiến bò hoặc thay đổi cảm giác ở chân, thân mình.
• Khó kiểm soát tiểu tiện hoặc đại tiện, bí tiểu.

Phải làm gì: nếu đang có ung thư, đặc biệt đã biết di căn xương, mà xuất hiện đau lưng mới hoặc nặng dần kèm bất kỳ dấu hiệu nào ở trên, hãy liên hệ ngay đội ngũ điều trị hoặc đến khoa cấp cứu gần nhất [1]. Không nên chờ đến lần hẹn khám kế tiếp.

Chẩn đoán và điều trị

Chẩn đoán. Người bệnh thường được chụp cộng hưởng từ (MRI) cột sống khẩn cấp, lý tưởng trong vòng 24 giờ kể từ khi bác sĩ nghi ngờ; đôi khi chụp thêm cắt lớp vi tính (CT) [1]. Sinh thiết chỉ làm khi chưa rõ loại ung thư và không làm chậm điều trị cấp cứu [1].

Điều trị nên bắt đầu càng sớm càng tốt, thường trong vòng 24 giờ sau chẩn đoán [1]:

• Corticoid: thường là điều trị đầu tiên, giúp giảm phù nề quanh tủy sống, giảm áp lực và cải thiện triệu chứng [1].
• Xạ trị: giúp giảm áp lực lên tủy, giảm đau và giảm nguy cơ tổn thương thần kinh lâu dài [1].
• Phẫu thuật: giải ép và làm vững cột sống cho người phù hợp; đây có thể là cuộc mổ lớn nên bác sĩ sẽ đánh giá thể trạng kỹ trước [1].

Trong giai đoạn đầu, người bệnh có thể phải nằm bất động trên giường để bảo vệ cột sống [1]. Sau đó là tập phục hồi chức năng để lấy lại khả năng vận động. Điều trị sớm giúp giảm nguy cơ tổn thương tủy sống vĩnh viễn [1], vì vậy phát hiện sớm là điều then chốt.

Câu hỏi nên hỏi bác sĩ

• Với loại ung thư của tôi, nguy cơ chèn ép tủy sống có cao không?
• Những dấu hiệu nào tôi phải đến cấp cứu ngay, và nên gọi số điện thoại nào?
• Tôi có cần chụp cột sống định kỳ để phát hiện sớm không?
• Sau điều trị, tôi có thể phục hồi khả năng đi lại đến mức nào?
• Gia đình cần chuẩn bị gì để chăm sóc tôi tại nhà sau đợt điều trị?

Nguồn tham khảo

1. Cancer Research UK, Spinal cord compression: https://www.cancerresearchuk.org/about-cancer/coping/physically/spinal-cord-compression
2. NCI Dictionary of Cancer Terms, spinal cord compression: https://www.cancer.gov/publications/dictionaries/cancer-terms/def/spinal-cord-compression