Dinh dưỡng cho người bệnh ung thư

Hỗ trợ dinh dưỡng là gì

Hỗ trợ dinh dưỡng là mọi biện pháp giúp người bệnh ăn đủ chất trong và sau điều trị ung thư: từ điều chỉnh bữa ăn, dùng thêm sữa hay đồ uống bổ sung, đến nuôi ăn qua ống hoặc truyền dinh dưỡng qua tĩnh mạch khi cần [1].

Chế độ ăn của người bệnh ung thư có thể khác với "ăn lành mạnh" thông thường. Người khoẻ thường được khuyên ăn nhiều ngũ cốc nguyên hạt, rau quả, ít đạm và ít chất béo. Nhưng khi mắc ung thư, cơ thể thường cần thêm đạm và năng lượng, nên bữa ăn có thể cần nhiều thịt, cá, trứng, sữa, chất béo và đạm thực vật hơn [1].

Vì sao điều này quan trọng với người bệnh

Ung thư và việc điều trị có thể làm giảm cảm giác thèm ăn, thay đổi vị giác, gây buồn nôn, loét miệng, tiêu chảy, và khiến cơ thể khó hấp thu chất dinh dưỡng [1]. Nếu kéo dài, người bệnh dễ bị suy dinh dưỡng [1]. Khi suy dinh dưỡng không được xử lý, có thể dẫn đến suy mòn do ung thư: sụt cân, mất cơ, mất mỡ và yếu sức, đôi khi xảy ra cả khi vẫn đang ăn uống [1].

Người bệnh ăn đủ thường chịu đựng điều trị tốt hơn, hồi phục nhanh hơn và có sức sinh hoạt hằng ngày.

Về chuyện kiêng khem. Nhiều gia đình được nghe rằng phải "bỏ đói tế bào ung thư", kiêng thịt, kiêng đường hay chỉ ăn chay để khối u không lớn. Những lời khuyên này đi ngược với khuyến nghị cần thêm đạm và năng lượng [1], và có thể khiến người bệnh suy kiệt nhanh hơn. Nếu muốn thay đổi chế độ ăn, hãy hỏi bác sĩ hoặc chuyên gia dinh dưỡng trước.

Cách hỗ trợ dinh dưỡng thường dùng

Ăn uống hằng ngày [1] [2]:

• Chia nhỏ bữa, ăn 5 đến 6 bữa mỗi ngày thay vì cố ăn 3 bữa lớn.
• Ưu tiên món giàu đạm và năng lượng: trứng, cá, thịt, sữa, đậu phụ, các loại hạt.
• Chuẩn bị sẵn đồ ăn dễ dùng trong tủ lạnh cho những ngày mệt.
• Uống sữa hoặc đồ uống dinh dưỡng bổ sung giàu đạm, năng lượng giữa các bữa [2].
• Ăn khi thấy đói, không nhất thiết theo giờ cố định.

Nuôi ăn qua ống và qua tĩnh mạch. Khi đã cố gắng mà vẫn không ăn đủ để giữ sức, bác sĩ có thể đề nghị nuôi ăn qua ống [1]. Có hai hình thức chính [1] [2]:

• Dinh dưỡng qua đường tiêu hoá (dinh dưỡng qua ống): thức ăn dạng lỏng được đưa qua một ống đặt vào dạ dày hoặc ruột non, có thể qua mũi hoặc qua một lỗ nhỏ trên thành bụng. Cách này thường được dùng khi người bệnh không nuốt được, ví dụ ung thư vùng đầu cổ, thực quản.
• Dinh dưỡng qua tĩnh mạch: chất dinh dưỡng được truyền thẳng vào máu, dùng khi đường tiêu hoá không hoạt động hoặc không hấp thu được.

Nuôi ăn qua ống không có nghĩa là bệnh đã "hết cách". Nhiều người chỉ cần dùng trong một giai đoạn, như khi xạ trị vùng đầu cổ, rồi ăn lại bình thường.

Thực phẩm chức năng. Một số chất bổ sung có thể tương tác với thuốc điều trị ung thư; ví dụ chất chống oxy hoá liều cao như vitamin C, vitamin E có thể làm giảm tác dụng một số thuốc hoá trị [3]. Hãy báo đội ngũ điều trị trước khi dùng bất kỳ sản phẩm nào [3].

Chuyên gia dinh dưỡng có thể giúp tính lượng đạm và năng lượng phù hợp, phối hợp với gia đình và bác sĩ điều trị [1]. Nhiều bệnh viện ung bướu tại Việt Nam có khoa dinh dưỡng để người bệnh được tư vấn.

Khi nào cần báo bác sĩ: sụt cân không chủ ý, ăn dưới một nửa khẩu phần thường ngày trong nhiều ngày, nôn hoặc tiêu chảy kéo dài, không nuốt được.

Câu hỏi nên hỏi bác sĩ

• Tôi có đang bị suy dinh dưỡng không, và mục tiêu cân nặng của tôi là bao nhiêu?
• Tôi có cần kiêng món gì trong thời gian điều trị không, hay nên ăn đa dạng?
• Tôi có nên uống thêm sữa dinh dưỡng, và loại nào phù hợp?
• Khi nào tôi cần nuôi ăn qua ống, và dùng trong bao lâu?
• Tôi có thể gặp chuyên gia dinh dưỡng của bệnh viện không?

Nguồn tham khảo

1. National Cancer Institute, Nutrition in Cancer Care (PDQ®), Patient Version: https://www.cancer.gov/about-cancer/treatment/side-effects/appetite-loss/nutrition-pdq
2. National Cancer Institute, Appetite Loss and Cancer Treatment: https://www.cancer.gov/about-cancer/treatment/side-effects/appetite-loss
3. American Cancer Society, Dietary Supplements: https://www.cancer.org/cancer/managing-cancer/treatment-types/complementary-and-integrative-medicine/dietary-supplements.html