Bảo tồn khả năng sinh sản

Bảo tồn khả năng sinh sản là gì

Bảo tồn khả năng sinh sản là các biện pháp giúp người bệnh ung thư vẫn có cơ hội có con ruột sau này, dù việc điều trị có thể ảnh hưởng đến buồng trứng, tinh hoàn hay tử cung [1] [2].

Nhiều phương pháp điều trị ung thư có thể ảnh hưởng đến khả năng sinh sản [1] [2]:

• Hoá trị: một số thuốc, như nhóm alkyl hoá, có nguy cơ cao làm tổn thương tinh trùng hoặc tế bào tạo tinh trùng; nguy cơ vô sinh cao hơn khi dùng liều cao hoặc phối hợp nhiều thuốc [2] [1].
• Xạ trị: xạ vào vùng chậu có thể làm tổn thương buồng trứng, trứng hoặc ảnh hưởng tử cung; xạ vào não có thể ảnh hưởng tuyến điều khiển nội tiết sinh sản [1]. Liều xạ, vị trí và tuổi đều quyết định mức ảnh hưởng [1].
• Phẫu thuật cắt bỏ hoặc ảnh hưởng đến cơ quan sinh sản [1].
• Ghép tế bào gốc với hoá trị hoặc xạ trị liều cao [1].
• Điều trị nội tiết, thuốc nhắm trúng đích, thuốc miễn dịch: ảnh hưởng lên khả năng sinh sản vẫn đang được nghiên cứu [1].

Vì sao điều này quan trọng với người bệnh

Điều quan trọng nhất là thời điểm: nhiều biện pháp bảo tồn cần làm trước khi bắt đầu điều trị. Khi đã hoá trị hoặc xạ trị, cơ hội có thể thu hẹp đáng kể.

Trong lúc vừa nhận chẩn đoán, người bệnh và gia đình thường chỉ tập trung vào chữa bệnh, nên chuyện sinh con dễ bị bỏ qua. Nghiên cứu cho thấy những người từng gặp chuyên gia hỗ trợ sinh sản ít hối tiếc hơn về sau, dù cuối cùng họ có chọn bảo tồn hay không [1]. Đôi khi người bệnh phải là người chủ động mở lời [1].

Các cách bảo tồn thường dùng

Với nam giới [2]:

• Trữ đông tinh trùng (trữ lạnh tinh trùng): là cách phổ biến nhất cho nam giới đã dậy thì. Tinh trùng được lấy, đông lạnh và lưu trữ để dùng sau này cho thụ tinh nhân tạo hoặc thụ tinh trong ống nghiệm.
• Lấy tinh trùng từ mô tinh hoàn: một thủ thuật nhỏ, dùng khi không lấy được tinh trùng qua xuất tinh, hoặc cho bé trai chưa dậy thì.
• Che chắn tinh hoàn khi xạ trị vùng chậu để giảm liều xạ đến tinh hoàn.

Với nữ giới [1]:

• Trữ đông phôi: kích thích buồng trứng bằng thuốc, lấy trứng, thụ tinh với tinh trùng để tạo phôi rồi đông lạnh.
• Trữ đông trứng: tương tự nhưng trứng được đông lạnh khi chưa thụ tinh.
• Trữ đông mô buồng trứng: lấy một phần mô buồng trứng để đông lạnh, sau này ghép lại vào cơ thể.
• Che chắn buồng trứng hoặc chuyển vị trí buồng trứng ra khỏi vùng xạ trị.
• Với một số ung thư cổ tử cung giai đoạn sớm, có thể cân nhắc phẫu thuật cắt cổ tử cung nhưng giữ lại tử cung.

Trữ phôi hay trữ trứng bắt đầu bằng xét nghiệm nội tiết và dùng thuốc kích thích buồng trứng trong một thời gian [1], nên cần bàn sớm để không làm chậm điều trị ung thư. Bác sĩ ung thư và bác sĩ hỗ trợ sinh sản sẽ cùng cân nhắc phương án phù hợp.

Tại Việt Nam, trữ đông tinh trùng, trứng và phôi được thực hiện ở các trung tâm hỗ trợ sinh sản. Gia đình nên hỏi trước về chi phí và thời gian lưu trữ.

Câu hỏi nên hỏi bác sĩ

• Cách điều trị dự kiến có ảnh hưởng đến khả năng có con của tôi không, và nguy cơ cao hay thấp?
• Tôi có đủ thời gian để trữ đông tinh trùng, trứng hoặc phôi trước khi điều trị không?
• Bác sĩ có thể giới thiệu tôi đến trung tâm hỗ trợ sinh sản nào?
• Sau điều trị bao lâu thì tôi có thể thử có thai, và có cần kiểm tra gì trước không?
• Tôi có cần dùng biện pháp tránh thai trong thời gian điều trị không?

Nguồn tham khảo

1. National Cancer Institute, Fertility Issues in Girls and Women with Cancer: https://www.cancer.gov/about-cancer/treatment/side-effects/fertility-women
2. National Cancer Institute, Fertility Issues in Boys and Men with Cancer: https://www.cancer.gov/about-cancer/treatment/side-effects/fertility-men