Cổ trướng (tràn dịch ổ bụng)

Cổ trướng là gì

Cổ trướng (còn gọi là báng bụng, tràn dịch ổ bụng) là tình trạng dịch tích tụ bất thường trong khoang giữa lớp màng lót thành bụng và các cơ quan trong bụng, khiến bụng phình to [2] [1].

Bụng to vì cổ trướng không phải do ăn uống hay tăng cân. Có thể hình dung ổ bụng như một chiếc túi; bình thường trong túi chỉ có một lượng dịch rất nhỏ để các cơ quan trượt lên nhau dễ dàng. Khi dịch tiết ra nhiều hơn hoặc không được hấp thu lại, túi căng dần lên.

Nguyên nhân thường gặp [2] [1]:

• Bệnh gan, nhất là xơ gan, làm tăng áp lực trong tĩnh mạch gan và giảm lượng đạm trong máu.
• Ung thư trong ổ bụng, như ung thư buồng trứng, đại tràng, tuỵ, gan, đường mật, tử cung, ruột thừa. Ở ung thư giai đoạn muộn, có thể tìm thấy tế bào ung thư trong dịch ổ bụng [1].

Vì sao điều này quan trọng với người bệnh

Cổ trướng có thể là dấu hiệu đầu tiên dẫn đến chẩn đoán ung thư, nhất là ung thư buồng trứng, hoặc là dấu hiệu bệnh đang tiến triển. Dịch nhiều gây khó chịu đáng kể: bụng căng tức, đau, ăn nhanh no, và khó thở do dịch đẩy cơ hoành lên, ép vào phần dưới của phổi [2]. Xử lý cổ trướng giúp người bệnh dễ chịu hơn, ăn uống và thở tốt hơn.

Dấu hiệu, chẩn đoán và điều trị

Dấu hiệu. Khi lượng dịch còn ít, người bệnh có thể không thấy gì [2]. Khi dịch nhiều dần: bụng to lên, quần áo chật ở vòng eo, căng tức, đau bụng, đầy hơi, khó thở, và cân nặng tăng dù ăn kém [2]. Triệu chứng có thể xuất hiện từ từ hoặc đột ngột tuỳ nguyên nhân [2].

Chẩn đoán. Bác sĩ khám bụng để nhận biết có dịch, và thường siêu âm bụng để xác định. Bác sĩ có thể dùng kim nhỏ lấy một ít dịch để xét nghiệm: tìm nguyên nhân, tìm tế bào ung thư và kiểm tra có nhiễm trùng không [2].

Chọc tháo dịch. Chọc tháo dịch ổ bụng là thủ thuật đưa một kim nhỏ hoặc ống mảnh qua thành bụng để rút dịch ra [3]. Khi dịch nhiều, bác sĩ có thể rút một lượng lớn để người bệnh dễ chịu hơn [2]. Sau khi rút, dịch có thể tích tụ lại, nên một số người cần chọc tháo nhiều lần. Với những trường hợp phải rút dịch thường xuyên, bác sĩ có thể cân nhắc đặt ống dẫn lưu lâu dài.

Điều trị nguyên nhân. Khi cổ trướng do ung thư, điều trị ung thư bằng hoá trị hay các thuốc khác có thể giúp giảm tạo dịch nếu khối u đáp ứng. Khi do xơ gan, bác sĩ có thể dùng thuốc lợi tiểu và hướng dẫn giảm muối [2].

Khi nào cần đi khám ngay:

• Sốt, đau bụng tăng, bụng ấn đau, vì có thể dịch bị nhiễm trùng [2].
• Khó thở tăng nhanh.
• Lú lẫn, ngủ lịm ở người có bệnh gan [2].
• Chóng mặt, choáng váng sau khi chọc tháo dịch.

Người bệnh cũng nên báo bác sĩ mọi thuốc đang dùng, kể cả thảo dược và thuốc tự mua, vì một số thuốc giảm đau chống viêm có thể không phù hợp với người bệnh gan [2].

Câu hỏi nên hỏi bác sĩ

• Cổ trướng của tôi do ung thư hay do nguyên nhân khác?
• Dịch rút ra có tìm thấy tế bào ung thư không, và điều đó ảnh hưởng thế nào đến điều trị?
• Nếu dịch tích tụ lại nhanh, tôi có lựa chọn nào ngoài chọc tháo nhiều lần?
• Tôi có cần ăn nhạt hay hạn chế nước không?
• Dấu hiệu nào cho thấy tôi cần quay lại viện ngay?

Nguồn tham khảo

1. NCI Dictionary of Cancer Terms, ascites: https://www.cancer.gov/publications/dictionaries/cancer-terms/def/ascites
2. MedlinePlus, Ascites: https://medlineplus.gov/ency/article/000286.htm
3. NCI Dictionary of Cancer Terms, paracentesis: https://www.cancer.gov/publications/dictionaries/cancer-terms/def/paracentesis