Chỉ số thể trạng (ECOG, Karnofsky)

Chỉ số thể trạng là gì

Chỉ số thể trạng (còn gọi là tình trạng thể lực, tiếng Anh là performance status) là cách bác sĩ đánh giá người bệnh làm được các việc thường ngày đến mức nào: đi lại, tự chăm sóc bản thân, làm việc nhà hay đi làm [1]. Đây không phải xét nghiệm máu hay chụp chiếu, mà là đánh giá dựa trên trò chuyện và quan sát.

Hai thang đo được dùng rộng rãi nhất là thang của Nhóm Hợp tác Ung thư phía Đông Hoa Kỳ (ECOG) và thang Karnofsky [2].

Vì sao điều này quan trọng với người bệnh

Chỉ số thể trạng giúp bác sĩ trả lời một câu hỏi rất thực tế: cơ thể người bệnh có đủ sức chịu được một phương pháp điều trị hay không. Hoá trị liều đầy đủ hay phẫu thuật lớn thường phù hợp hơn với người còn sinh hoạt gần như bình thường. Với người nằm nhiều trên giường, bác sĩ có thể chọn cách điều trị nhẹ nhàng hơn hoặc tập trung vào chăm sóc giảm nhẹ.

Thang Karnofsky có thể được dùng để ước đoán tiên lượng, theo dõi thay đổi khả năng sinh hoạt theo thời gian, và quyết định người bệnh có đủ điều kiện tham gia thử nghiệm lâm sàng hay không [3]. Nhiều thử nghiệm lâm sàng chỉ nhận người có điểm thể trạng ở mức tốt.

Các mức của thang ECOG

Thang ECOG được công bố năm 1982, gồm 6 mức từ 0 đến 5; điểm càng cao thì khả năng sinh hoạt càng giảm [2]:

• Mức 0: hoạt động hoàn toàn bình thường, làm được mọi việc như trước khi bệnh.
• Mức 1: hạn chế với việc nặng nhưng vẫn đi lại được và làm được việc nhẹ hoặc ngồi, như việc nhà nhẹ, việc văn phòng.
• Mức 2: đi lại được và tự chăm sóc bản thân hoàn toàn nhưng không làm việc được; thời gian ngồi dậy đi lại chiếm hơn một nửa thời gian thức.
• Mức 3: chỉ tự chăm sóc bản thân được một phần; phải nằm hoặc ngồi hơn một nửa thời gian thức.
• Mức 4: mất hoàn toàn khả năng tự chăm sóc, phải nằm hoặc ngồi suốt ngày.
• Mức 5: tử vong.

Thang Karnofsky

Thang Karnofsky chấm điểm từ 0 đến 100, thường theo từng bậc 10 điểm; điểm càng cao thì người bệnh càng tự sinh hoạt tốt [3] [2]. Như vậy chiều của hai thang ngược nhau: điểm thang ECOG thấp là tốt, điểm thang Karnofsky cao là tốt. Tổ chức ECOG-ACRIN có công bố bảng đối chiếu giữa hai thang [2].

Cách hiểu con số cho đúng

• Chỉ số thể trạng phản ánh thời điểm đánh giá, có thể thay đổi. Người đang đau nhiều, thiếu máu hay mất nước có thể cải thiện điểm sau khi được điều trị triệu chứng.
• Điểm số không đánh giá giá trị của một con người, mà giúp chọn cách điều trị an toàn.
• Người bệnh và người nhà nên mô tả trung thực: một ngày nằm bao nhiêu giờ, có tự tắm rửa, đi chợ, leo cầu thang được không. Nói "vẫn khoẻ" cho yên lòng có thể dẫn đến chọn điều trị quá sức; ngược lại, bỏ sót những việc vẫn làm được có thể khiến mất cơ hội điều trị tích cực.
• Mỗi người có thể được chấm hơi khác nhau giữa các bác sĩ, vì đây là đánh giá dựa trên quan sát.

Câu hỏi nên hỏi bác sĩ

• Chỉ số thể trạng của tôi hiện ở mức nào theo thang ECOG?
• Mức này ảnh hưởng thế nào đến các lựa chọn điều trị của tôi?
• Nếu tôi cải thiện ăn uống, giảm đau hay tập vận động, điểm thể trạng có thể tốt lên và mở thêm lựa chọn điều trị không?
• Tôi có đủ điều kiện về thể trạng để tham gia thử nghiệm lâm sàng nào không?

Nguồn tham khảo

1. NCI Dictionary of Cancer Terms, performance status: https://www.cancer.gov/publications/dictionaries/cancer-terms/def/performance-status
2. ECOG-ACRIN Cancer Research Group, ECOG Performance Status Scale: https://ecog-acrin.org/resources/ecog-performance-status/
3. NCI Dictionary of Cancer Terms, Karnofsky Performance Status: https://www.cancer.gov/publications/dictionaries/cancer-terms/def/karnofsky-performance-status