Chăm sóc giảm nhẹ

Chăm sóc giảm nhẹ là gì

Chăm sóc giảm nhẹ là cách chăm sóc nhằm nâng cao chất lượng sống cho người mắc bệnh nặng hoặc đe doạ tính mạng, như ung thư. Mục tiêu là phòng ngừa và xử lý sớm các triệu chứng, tác dụng phụ của bệnh và của điều trị, cùng với những khó khăn về tâm lý, xã hội và tinh thần. [1] [2]

Có thể hình dung thế này: điều trị ung thư nhắm vào khối u, còn chăm sóc giảm nhẹ nhắm vào con người đang mang bệnh. Hai việc này không loại trừ nhau. Chăm sóc giảm nhẹ có thể đi kèm hoặc không đi kèm điều trị nhằm chữa khỏi, và ai cũng có thể nhận, bất kể tuổi hay giai đoạn bệnh. [1]

Nhiều người nghĩ "giảm nhẹ" nghĩa là đã hết cách hoặc gia đình đã bỏ cuộc. Điều đó không đúng. Chăm sóc giảm nhẹ có thể bắt đầu ở bất kỳ thời điểm nào, từ lúc chẩn đoán đến cuối đời, và người bệnh vẫn tiếp tục điều trị ung thư trong thời gian đó. [1]

Vì sao điều này quan trọng với người bệnh

Ung thư và các đợt điều trị có thể gây đau, mệt, chán ăn, buồn nôn, nôn, khó thở và mất ngủ. Đi kèm là lo âu, trầm cảm, sợ hãi. Khi những gánh nặng này được xử lý tốt, người bệnh thường ăn ngủ được hơn, giữ sức để theo hết liệu trình và sống những ngày có ý nghĩa hơn. [1]

Nghiên cứu cho thấy việc đưa chăm sóc giảm nhẹ vào sớm, ngay sau khi chẩn đoán ung thư giai đoạn tiến xa, có thể cải thiện chất lượng sống và tâm trạng, thậm chí ở một số nghiên cứu còn giúp kéo dài thời gian sống. Hiệp hội Ung thư Lâm sàng Hoa Kỳ khuyến nghị mọi người bệnh ung thư tiến xa đều nên được chăm sóc giảm nhẹ. [1]

Chăm sóc giảm nhẹ gồm những gì

Nhóm chăm sóc giảm nhẹ nhìn người bệnh như một tổng thể và thường quan tâm các mặt sau: [1]

• Thể chất: kiểm soát đau, mệt mỏi, chán ăn, buồn nôn, nôn, khó thở, mất ngủ.
• Cảm xúc: hỗ trợ người bệnh và gia đình đối diện với lo âu, trầm cảm, sợ hãi.
• Tinh thần: giúp người bệnh tìm sự bình an theo niềm tin và giá trị của riêng mình.
• Người chăm sóc: người nhà cũng dễ kiệt sức và cần được nâng đỡ.
• Việc thực tế: chi phí, công việc, và trao đổi về mục tiêu điều trị cùng mong muốn của người bệnh.

Nhiều phương pháp dùng để trị ung thư cũng có thể dùng với mục đích giảm nhẹ. Ví dụ, bác sĩ có thể cho hoá trị hoặc xạ trị giảm nhẹ để làm chậm một khối u đang gây đau, hoặc mổ lấy một khối đang chèn ép dây thần kinh. [1] Khi đó mục tiêu là giúp người bệnh dễ chịu hơn, không nhất thiết là chữa khỏi.

Người thực hiện thường là một nhóm nhiều chuyên ngành: bác sĩ, điều dưỡng, chuyên gia dinh dưỡng, dược sĩ, chuyên viên phục hồi chức năng, chuyên viên tâm lý và công tác xã hội. Nhóm này phối hợp với bác sĩ ung bướu đang điều trị cho người bệnh. [1] Chăm sóc có thể diễn ra ở bệnh viện, phòng khám ngoại trú, cơ sở chăm sóc dài hạn hoặc tại nhà. [1]

Khác gì với chăm sóc cuối đời

Chăm sóc cuối đời (hospice) bắt đầu khi việc chữa khỏi không còn là mục tiêu và mọi nỗ lực tập trung vào chất lượng sống. Ngược lại, chăm sóc giảm nhẹ nói chung có thể bắt đầu từ rất sớm. Khi chuyển sang giai đoạn cuối, nhóm giảm nhẹ giúp người bệnh và gia đình chuẩn bị cho những thay đổi về cơ thể, xử lý cảm xúc và hỗ trợ người nhà. [1]

Tại Việt Nam, nhiều bệnh viện ung bướu lớn đã có khoa hoặc đơn vị chăm sóc giảm nhẹ. Cách tốt nhất để được giới thiệu là hỏi thẳng bác sĩ điều trị, vì đây là người hiểu rõ tình trạng và nhu cầu của người bệnh.

Câu hỏi nên hỏi bác sĩ

• Tôi có thể được gặp nhóm chăm sóc giảm nhẹ ngay bây giờ không, dù vẫn đang điều trị?
• Những triệu chứng nào của tôi có thể được kiểm soát tốt hơn?
• Xạ trị hay thuốc giảm nhẹ có giúp tôi bớt đau không, và có tác dụng phụ gì?
• Gia đình tôi có thể được hỗ trợ gì khi chăm sóc tôi tại nhà?
• Mục tiêu điều trị hiện tại của tôi là chữa khỏi, kiểm soát bệnh hay giảm triệu chứng?

Nguồn tham khảo

1. National Cancer Institute, Palliative Care in Cancer: https://www.cancer.gov/about-cancer/advanced-cancer/care-choices/palliative-care-fact-sheet
2. NCI Dictionary of Cancer Terms, palliative care: https://www.cancer.gov/publications/dictionaries/cancer-terms/def/palliative-care