Kiểm soát đau do ung thư

Kiểm soát đau do ung thư là gì

Kiểm soát đau là toàn bộ các cách giúp người bệnh bớt đau hoặc hết đau, để có thể ăn, ngủ, đi lại và sinh hoạt tốt hơn. Đau có thể do khối u chèn ép vào xương, dây thần kinh hay cơ quan, hoặc do chính việc điều trị như phẫu thuật, hoá trị, xạ trị gây ra [1].

Kiểm soát đau là một phần của điều trị ung thư, không phải việc làm thêm khi "hết cách". Đau kiểm soát được ở phần lớn người bệnh ung thư [1], vì vậy người bệnh không cần và không nên cố chịu đau.

Vì sao điều này quan trọng với người bệnh

Đau kéo dài làm mất ngủ, ăn kém, mệt mỏi, lo âu và khiến người bệnh khó theo được liệu trình. Khi đau được kiểm soát, người bệnh thường có sức hơn để tiếp tục điều trị. Nhiều người ngại nói về đau vì sợ bị coi là yếu đuối, hoặc sợ "dùng thuốc mạnh sớm thì về sau hết thuốc". Những lo lắng này dễ hiểu nhưng không nên để chúng khiến đau không được điều trị.

Thuốc giảm đau được chọn thế nào

Đo mức độ đau. Bác sĩ thường hỏi người bệnh chấm điểm đau từ 0 đến 10: 0 là không đau, 10 là đau nhất có thể tưởng tượng [1]. Với người khó nói bằng con số, như người lớn tuổi có rối loạn trí nhớ hay trẻ nhỏ, có thể dùng thang hình khuôn mặt vui buồn [1]. Ghi lại điểm đau, thời điểm đau và điều gì làm đau tăng giảm giúp bác sĩ chỉnh thuốc chính xác hơn.

Chọn thuốc theo mức độ đau [1]:

• Đau nhẹ: paracetamol (acetaminophen) hoặc thuốc chống viêm không steroid.
• Đau vừa đến nặng: thuốc nhóm opioid, có thể dùng kèm các thuốc trên.
• Thuốc hỗ trợ: tuỳ loại đau, bác sĩ có thể thêm thuốc cho đau thần kinh, corticoid hoặc các biện pháp như xạ trị giảm đau.

Opioid là gì. Opioid là nhóm thuốc giảm đau vừa đến nặng, gồm morphin và các thuốc cùng nhóm; thuốc chặn tín hiệu đau bằng cách gắn vào thụ thể ở não, tuỷ sống và các cơ quan khác [3]. Phần lớn người bệnh đau do ung thư được dùng opioid theo lịch cố định, không đợi đến lúc đau mới uống [1]. Thuốc có thể dùng đường uống, dán qua da, tiêm hoặc truyền [1].

Có gây nghiện không. Đây là nỗi lo phổ biến. Viện Ung thư Quốc gia Hoa Kỳ giải thích rằng cần tăng liều theo thời gian (dung nạp thuốc) hay có triệu chứng khi giảm liều đột ngột (lệ thuộc thể chất) không phải là nghiện [2]. Nghiện là hành vi tìm thuốc không kiểm soát được bất chấp hậu quả [2]. Khi bác sĩ kê đơn và theo dõi cẩn thận, nguy cơ này được hạn chế. Người bệnh nên nói thẳng với bác sĩ nếu lo lắng, và không tự ý tăng, giảm hay ngừng thuốc.

Tác dụng phụ thường gặp và cách xử lý

• Táo bón: rất thường gặp khi dùng opioid. Người bệnh thường được kê thuốc phòng táo bón ngay từ đầu, cùng với uống đủ nước [1].
• Buồn nôn và buồn ngủ: hay gặp trong những ngày đầu hoặc khi tăng liều, và thường giảm dần sau vài ngày [1].
• Cần báo ngay: ngủ li bì khó đánh thức, thở chậm hoặc nông, lú lẫn, hoặc đau tăng đột ngột dù đang dùng thuốc.

Ngoài thuốc, các biện pháp như tập thư giãn, vật lý trị liệu, châm cứu và hỗ trợ tâm lý có thể giúp giảm đau thêm [1] [2]. Nhiều bệnh viện có đơn vị chăm sóc giảm nhẹ chuyên về kiểm soát đau và các triệu chứng khó chịu khác.

Câu hỏi nên hỏi bác sĩ

• Nguyên nhân khiến tôi đau là gì, và có thể điều trị từ gốc không?
• Tôi nên uống thuốc giảm đau theo giờ hay khi đau, và làm gì khi đau bùng lên giữa hai liều?
• Tôi cần dùng thuốc gì để phòng táo bón khi dùng opioid?
• Dấu hiệu nào cho thấy thuốc quá liều và tôi phải xử trí thế nào?
• Bệnh viện có đơn vị chăm sóc giảm nhẹ để tôi được khám không?

Nguồn tham khảo

1. National Cancer Institute, Cancer Pain (PDQ®), Patient Version: https://www.cancer.gov/about-cancer/treatment/side-effects/pain/pain-pdq
2. National Cancer Institute, Cancer Pain: https://www.cancer.gov/about-cancer/treatment/side-effects/pain
3. NCI Dictionary of Cancer Terms, opioid: https://www.cancer.gov/publications/dictionaries/cancer-terms/def/opioid