Bước điều trị (bước một, bước hai)

Bước điều trị là gì

Khi đọc hồ sơ bệnh án hay nghe bác sĩ giải thích, người bệnh hay gặp các cụm "điều trị bước một", "bước hai". Đây là cách đánh số thứ tự các lần điều trị cho cùng một bệnh.

• Điều trị bước một là điều trị đầu tiên được dùng cho bệnh. Nó thường nằm trong một chuỗi điều trị chuẩn, ví dụ phẫu thuật rồi đến hóa trị và xạ trị. Khi dùng riêng, điều trị bước một là phương án được chấp nhận là tốt nhất cho tình huống đó. [1]
• Điều trị bước hai là điều trị được dùng khi điều trị ban đầu không hiệu quả hoặc ngừng hiệu quả. [2]
• Tương tự, sau đó có thể có bước ba, bước bốn. Điều trị dùng sau khi ung thư không còn đáp ứng với các điều trị khác đôi khi được gọi là điều trị cứu vãn. [4]

Cách nói "bước" hay được dùng nhất ở ung thư đã di căn hoặc tái phát, khi người bệnh có thể cần nhiều phác đồ nối tiếp nhau trong nhiều năm.

Vì sao điều này quan trọng với người bệnh

Bước một thường là lựa chọn mạnh nhất. Bước một thường là điều trị chuẩn, tức phương án được giới chuyên môn chấp nhận và sử dụng rộng rãi cho loại bệnh đó. [5] Vì vậy bác sĩ thường dành những thuốc có bằng chứng tốt nhất cho bước một. Đó cũng là lý do xét nghiệm dấu ấn sinh học (như đột biến gen) nên có kết quả trước khi bắt đầu bước một, để chọn đúng thuốc ngay từ đầu.

Nếu bước một không còn hiệu quả, vẫn còn lựa chọn. Nếu điều trị bước một không chữa khỏi bệnh hoặc gây tác dụng phụ nặng, có thể thêm hoặc thay bằng điều trị khác. [1] Chuyển sang bước hai không có nghĩa là hết cách; với nhiều loại ung thư hiện nay có nhiều bước điều trị nối tiếp nhau.

Nhiều nghiên cứu lâm sàng chỉ nhận người ở một bước nhất định. Ví dụ, có nghiên cứu chỉ dành cho người "chưa điều trị toàn thân trước đó", có nghiên cứu dành cho người đã qua một hoặc hai bước. Biết mình đang ở bước nào giúp tìm được nghiên cứu phù hợp.

"Bước" khác "giai đoạn" thế nào

Hai khái niệm này rất hay bị nhầm.

• Giai đoạn mô tả mức độ lan rộng của ung thư trong cơ thể, thường dựa trên kích thước khối u, hạch có ung thư không và ung thư đã lan tới nơi khác chưa. [3]
• Bước mô tả thứ tự điều trị: đây là lần điều trị thứ mấy.

Ví dụ, một người bị ung thư phổi giai đoạn IV có thể đang dùng điều trị bước hai. "Bước hai" không có nghĩa bệnh đã nặng hơn "giai đoạn II", vì đó là hai thang đo hoàn toàn khác nhau.

Điều gì quyết định việc chuyển bước

Bác sĩ thường cân nhắc chuyển bước khi:

• Phim chụp hoặc xét nghiệm cho thấy bệnh tiến triển dù đang điều trị. [2]
• Tác dụng phụ quá nặng, không thể tiếp tục. [1]
• Có thông tin mới, ví dụ sinh thiết lại phát hiện cơ chế kháng thuốc mới.

Việc chọn thuốc bước sau còn tuỳ vào thuốc đã dùng ở bước trước, sức khoẻ hiện tại và mong muốn của người bệnh. Ở bước muộn, lợi ích của thuốc có xu hướng giảm dần, nên cân nhắc chất lượng sống và chăm sóc giảm nhẹ càng quan trọng.

Câu hỏi nên hỏi bác sĩ

• Tôi đang ở bước điều trị thứ mấy?
• Vì sao thuốc này được chọn cho bước hiện tại của tôi?
• Nếu bước này không còn hiệu quả, các lựa chọn tiếp theo là gì?
• Tôi có cần sinh thiết hay xét nghiệm gen lại trước khi chuyển bước không?
• Có nghiên cứu lâm sàng nào phù hợp với bước điều trị của tôi không?

Nguồn tham khảo

1. NCI Dictionary of Cancer Terms, first-line therapy: https://www.cancer.gov/publications/dictionaries/cancer-terms/def/first-line-therapy
2. NCI Dictionary of Cancer Terms, second-line therapy: https://www.cancer.gov/publications/dictionaries/cancer-terms/def/second-line-therapy
3. NCI Dictionary of Cancer Terms, stage: https://www.cancer.gov/publications/dictionaries/cancer-terms/def/stage
4. NCI Dictionary of Cancer Terms, salvage therapy: https://www.cancer.gov/publications/dictionaries/cancer-terms/def/salvage-therapy
5. NCI Dictionary of Cancer Terms, standard of care: https://www.cancer.gov/publications/dictionaries/cancer-terms/def/standard-of-care