Di căn

Di căn là gì

Di căn là quá trình tế bào ung thư lan từ nơi chúng hình thành đầu tiên sang một phần khác của cơ thể [2]. Tế bào ung thư tách khỏi khối u ban đầu (khối u nguyên phát), đi theo dòng máu hoặc hệ bạch huyết, rồi tạo thành khối u mới ở cơ quan hoặc mô khác [2].

Quá trình này gồm nhiều bước: xâm lấn mô xung quanh, chui qua thành mạch máu hoặc mạch bạch huyết, di chuyển trong cơ thể, dừng lại ở một nơi xa, rồi phát triển thành khối u nhỏ và tạo mạch máu nuôi nó [1]. Phần lớn tế bào ung thư lan đi sẽ chết giữa chừng; chỉ một số ít vượt qua được mọi bước [1]. Một số tế bào di căn có thể "ngủ yên" ở nơi xa nhiều năm rồi mới phát triển, hoặc không bao giờ phát triển [1].

Điều quan trọng nhất cần nhớ: khối u di căn vẫn là ung thư gốc. Ví dụ, ung thư vú lan đến phổi được gọi là ung thư vú di căn phổi, không phải ung thư phổi. Tế bào trong phổi là tế bào ung thư vú, và được điều trị như ung thư vú giai đoạn IV [1] [2] [3]. Tương tự, di căn gan từ ung thư đại tràng vẫn là ung thư đại tràng.

Vì sao điều này quan trọng với người bệnh

Điều trị dựa trên nơi ung thư bắt đầu. Vì khối u di căn mang đặc điểm của ung thư gốc, bác sĩ chọn thuốc theo loại ung thư ban đầu và các đặc điểm của nó, không theo cơ quan bị di căn [3].

Di căn xa thường là giai đoạn IV. Với nhiều loại ung thư, ung thư đã lan đến bộ phận xa được gọi là ung thư giai đoạn 4 [1].

Mục tiêu điều trị thường là kiểm soát. Khi đã di căn, điều trị thường nhằm ngăn hoặc làm chậm sự phát triển của ung thư. Nhiều người sống được nhiều năm với ung thư di căn được kiểm soát tốt [1]. Ung thư đã lan rộng thường cần điều trị toàn thân, tức là thuốc đi khắp cơ thể như hóa trị, thuốc nhắm trúng đích, liệu pháp miễn dịch [4]; đôi khi kèm phẫu thuật hoặc xạ trị tại chỗ. Chăm sóc giảm nhẹ để kiểm soát triệu chứng có thể bắt đầu ở bất kỳ thời điểm nào [1].

Một số ung thư dù đã lan vẫn có thể chữa khỏi, ví dụ ung thư tinh hoàn đáp ứng tốt với điều trị [3].

Các kiểu di căn và dấu hiệu thường gặp

Theo khoảng cách [3]:

• Di căn tại chỗ: lan đến mô hoặc hạch bạch huyết gần khối u.
• Di căn vùng: lan xa hơn nhưng vẫn trong cùng vùng cơ thể.
• Di căn xa: tạo khối u ở cơ quan xa khối u gốc.

Vi di căn là khi chỉ một ít tế bào đã lan đi, thường quá nhỏ để thấy trên phim chụp [3].

Nơi hay di căn: ung thư có thể lan đến hầu hết mọi nơi, nhưng phổ biến nhất là xương, gan và phổi [1]. Mỗi loại có "điểm đến" ưa thích: ung thư vú hay di căn xương, não, gan, phổi; ung thư đại tràng hay di căn gan, phổi, phúc mạc; ung thư phổi hay di căn tuyến thượng thận, xương, não, gan [1].

Dấu hiệu có thể gặp (không phải ai cũng có triệu chứng) [1]:

• Di căn xương: đau, gãy xương.
• Di căn não: đau đầu, co giật, chóng mặt.
• Di căn phổi: khó thở.
• Di căn gan: vàng da, bụng to.

Nếu phát hiện khối u ở vị trí mới, bác sĩ thường sinh thiết để phân biệt đó là di căn hay một ung thư thứ hai hoàn toàn khác [3]. Đôi khi phát hiện di căn trước mà chưa tìm ra khối u gốc; khi đó gọi là ung thư không rõ nguyên phát [1].

Câu hỏi nên hỏi bác sĩ

• Ung thư của tôi đã lan đến những đâu?
• Mục tiêu điều trị của tôi là chữa khỏi hay kiểm soát lâu dài?
• Có cần sinh thiết khối u di căn để xét nghiệm thêm không?
• Tôi có thể được chăm sóc giảm nhẹ song song với điều trị không?

Nguồn tham khảo

1. National Cancer Institute, Metastatic Cancer: When Cancer Spreads: https://www.cancer.gov/types/metastatic-cancer
2. NCI Dictionary of Cancer Terms, "metastasis": https://www.cancer.gov/publications/dictionaries/cancer-terms/def/metastasis
3. American Cancer Society, What Are Advanced and Metastatic Cancers?: https://www.cancer.org/cancer/managing-cancer/advanced-cancer/what-is.html
4. American Cancer Society, Cancer Staging: https://www.cancer.org/cancer/diagnosis-staging/staging.html