Di căn ít ổ (oligometastatic)

Di căn ít ổ là gì

Di căn ít ổ (oligometastasis, bệnh "oligometastatic") là một dạng di căn, trong đó tế bào ung thư từ khối u ban đầu chỉ tạo thành một số ít khối u mới ở một hoặc hai bộ phận khác của cơ thể [1]. Ví dụ, ung thư vú lan lên não thành một hai ổ, hoặc ung thư đại tràng lan tới gan thành vài ổ [1].

Có thể hình dung đây là trạng thái nằm giữa ung thư còn khu trú và ung thư đã lan tràn khắp nơi [4]. Bệnh đã có di căn, về mặt giai đoạn vẫn là giai đoạn IV, nhưng số ổ còn ít, có thể đếm và nhắm tới từng ổ.

Hiện chưa có một định nghĩa thống nhất về "ít" là bao nhiêu ổ. Các nghiên cứu và nhóm chuyên gia dùng những tiêu chí khác nhau [4]. Bác sĩ sẽ dựa vào số ổ, vị trí, loại ung thư và diễn biến bệnh để đánh giá.

Vì sao điều này quan trọng với người bệnh

Với ung thư di căn nói chung, mục tiêu điều trị thường là kiểm soát, làm chậm bệnh và giảm triệu chứng bằng thuốc toàn thân [2]. Nhưng với di căn ít ổ, Viện Ung thư Quốc gia Hoa Kỳ (NCI) ghi nhận những khối u này có thể điều trị được [1].

Ý tưởng là: ngoài thuốc toàn thân, nếu xử lý tích cực từng ổ di căn, có thể kéo dài thời gian bệnh không tiến triển và cải thiện chất lượng sống [4]. Kết quả một số thử nghiệm ngẫu nhiên, như thử nghiệm SABR-COMET, cho thấy thêm xạ trị định vị vào điều trị chuẩn giúp cải thiện thời gian sống ở những người bệnh phù hợp [4].

Tuy vậy, đây không phải lựa chọn cho mọi người. Vẫn còn tranh luận về việc ai là người hưởng lợi nhiều nhất, liều và lịch xạ trị tối ưu [4].

Điều trị di căn ít ổ ra sao

Điều trị thường là phối hợp:

• Thuốc toàn thân (hóa trị, nhắm trúng đích, miễn dịch, nội tiết) vẫn là nền tảng để kiểm soát tế bào ung thư có thể đã lan mà chưa thấy được [4].
• Xạ trị định vị thân (stereotactic body radiation therapy, còn gọi là xạ trị định vị triệt phá): dùng thiết bị đặc biệt để định vị người bệnh và chiếu xạ rất chính xác vào khối u, chia thành một số ít buổi trong vài ngày, giúp bảo vệ mô lành xung quanh [3]. Đây được xem là phương pháp chuẩn để xạ trị trực tiếp vào ổ di căn [4].
• Phẫu thuật cắt bỏ ổ di căn (ví dụ ở gan, phổi) khi vị trí và sức khỏe cho phép.
• Các phương pháp phá hủy tại chỗ khác như đốt sóng cao tần, tùy cơ sở điều trị.

Các thuật ngữ gần giống người bệnh có thể gặp:

• Tái phát ít ổ: bệnh quay lại ở vài vị trí sau một thời gian ổn định.
• Tiến triển ít ổ: đang dùng thuốc, phần lớn bệnh vẫn được kiểm soát, chỉ một vài ổ lớn lên. Khi đó bác sĩ có thể xạ trị các ổ đó và tiếp tục thuốc đang dùng [4].

Để xác định chính xác số ổ, bác sĩ thường cần chụp chiếu kỹ, chẳng hạn chụp cắt lớp phát xạ (PET) hoặc cộng hưởng từ (MRI).

Câu hỏi nên hỏi bác sĩ

• Bệnh của tôi có được xem là di căn ít ổ không, và có bao nhiêu ổ?
• Tôi có phù hợp để xạ trị định vị hoặc mổ các ổ di căn không?
• Nếu điều trị tại chỗ các ổ này, tôi có cần tiếp tục thuốc toàn thân không?
• Tôi cần chụp chiếu thêm gì để chắc chắn không còn ổ nào khác?
• Có thử nghiệm lâm sàng nào về di căn ít ổ tôi có thể tham gia không?

Nguồn tham khảo

1. NCI Dictionary of Cancer Terms, "oligometastasis": https://www.cancer.gov/publications/dictionaries/cancer-terms/def/oligometastasis
2. National Cancer Institute, Metastatic Cancer: When Cancer Spreads: https://www.cancer.gov/types/metastatic-cancer
3. NCI Dictionary of Cancer Terms, "stereotactic body radiation therapy": https://www.cancer.gov/publications/dictionaries/cancer-terms/def/stereotactic-body-radiation-therapy
4. Radiotherapy of Oligometastatic Cancers (Cancers, 2024, bài tổng quan trên PubMed Central): https://pmc.ncbi.nlm.nih.gov/articles/PMC10854768/