Độ mô học (độ biệt hóa)

Độ mô học là gì

Độ mô học (tiếng Anh là tumor grade hay histologic grade) mô tả tế bào và mô ung thư trông bất thường tới mức nào khi soi dưới kính hiển vi, và tế bào đó có khả năng phát triển, lan rộng nhanh hay chậm [1].

Khái niệm đi kèm là độ biệt hóa. Tế bào "biệt hóa" là tế bào đã trưởng thành, có hình dạng và chức năng riêng. Trong ung thư, độ biệt hóa cho biết mô u còn giống mô gốc nơi nó sinh ra nhiều hay ít [1]:

• Biệt hóa tốt: tế bào ung thư còn khá giống tế bào bình thường, thường phát triển và lan chậm hơn [1].
• Biệt hóa vừa: nằm ở giữa, tương ứng với độ trung bình [2].
• Biệt hóa kém hoặc không biệt hóa: tế bào trông rất khác thường, thường phát triển và lan nhanh hơn [1].

Hãy hình dung một lớp học. Học sinh biệt hóa tốt vẫn mặc đồng phục, ngồi đúng chỗ, còn "giữ nếp". Học sinh biệt hóa kém thì đã bỏ hết quy củ, khó đoán và khó kiểm soát hơn.

Vì sao điều này quan trọng với người bệnh

Bác sĩ dùng độ mô học cùng các yếu tố khác để lập kế hoạch điều trị và, trong một số trường hợp, ước tính tiên lượng [2]. Vì ung thư độ cao có thể phát triển và lan nhanh hơn, bác sĩ có thể đề nghị điều trị tích cực hơn ngay từ đầu [2].

Tuy vậy, độ mô học chỉ là một mảnh ghép. Kế hoạch điều trị còn dựa vào giai đoạn bệnh, đặc điểm gen của khối u, tuổi và sức khỏe chung [2]. Một khối u biệt hóa kém nhưng phát hiện sớm vẫn có thể có tiên lượng tốt.

Độ mô học được xác định thế nào và đọc kết quả ra sao

Phần lớn trường hợp, bác sĩ cần một mẫu mô từ khối u, lấy bằng sinh thiết hoặc khi mổ. Bác sĩ giải phẫu bệnh soi mẫu dưới kính hiển vi, chấm độ và ghi vào phiếu kết quả giải phẫu bệnh [2].

Mỗi loại ung thư có cách chấm độ riêng, nhưng nhiều loại dùng thang sau [2]:

• Độ X: không đánh giá được.
• Độ 1: biệt hóa tốt (độ thấp), tế bào gần giống bình thường.
• Độ 2: biệt hóa vừa (độ trung bình).
• Độ 3: biệt hóa kém (độ cao).
• Độ 4: không biệt hóa (độ cao), trông bất thường nhất.

Số càng cao thì tế bào càng khác thường [2]. Một số ung thư có thang riêng, ví dụ ung thư tuyến tiền liệt dùng điểm Gleason và nhóm độ theo Hiệp hội Giải phẫu bệnh Tiết niệu Quốc tế (ISUP) [3].

Độ mô học khác giai đoạn thế nào

Đây là chỗ nhiều người nhầm. Độ mô học không phải giai đoạn [2].

• Độ mô học trả lời câu hỏi: tế bào ung thư "hung dữ" tới đâu?
• Giai đoạn trả lời câu hỏi: khối u lớn cỡ nào và đã lan xa tới đâu?

Ví dụ, một người có thể có khối u "độ 3, giai đoạn I": tế bào khá hung dữ nhưng bệnh còn nhỏ, chưa lan. Hai thông tin này bổ sung cho nhau, không thay thế nhau.

Trên các bài viết và phiếu kết quả, cụm "độ ác tính" đôi khi cũng được dùng với nghĩa gần như độ mô học. Nếu thấy chữ "độ cao" hay "độ thấp" trên giấy tờ, nên hỏi bác sĩ đó là độ mô học hay một chỉ số khác.

Câu hỏi nên hỏi bác sĩ

• Khối u của tôi có độ mô học bao nhiêu, biệt hóa tốt, vừa hay kém?
• Loại ung thư của tôi dùng thang chấm độ nào?
• Độ mô học ảnh hưởng tới lựa chọn điều trị của tôi ra sao?
• Nếu mẫu sinh thiết nhỏ, độ mô học có thể thay đổi sau khi mổ không?

Nguồn tham khảo

1. NCI Dictionary of Cancer Terms, "differentiation" và "grade": https://www.cancer.gov/publications/dictionaries/cancer-terms/def/differentiation
2. National Cancer Institute, Tumor Grade: https://www.cancer.gov/about-cancer/diagnosis-staging/diagnosis/tumor-grade
3. NCI Dictionary of Cancer Terms, "Gleason score": https://www.cancer.gov/publications/dictionaries/cancer-terms/def/gleason-score