Tương tác thuốc

Tương tác thuốc là gì

Tương tác thuốc là sự thay đổi cách một thuốc hoạt động trong cơ thể khi dùng cùng với thuốc khác, thảo dược, thực phẩm, hoặc khi người bệnh có một số bệnh lý đi kèm [1]. Kết quả có thể là thuốc kém hiệu quả hơn, mạnh hơn mức cần thiết, hoặc gây tác dụng không mong muốn [1].

Người bệnh ung thư thường dùng cùng lúc nhiều thứ: thuốc điều trị ung thư, thuốc chống nôn, thuốc dạ dày, thuốc huyết áp, tiểu đường, cộng thêm thực phẩm chức năng hay thuốc nam do người thân gửi. Càng nhiều thứ, nguy cơ tương tác càng tăng.

Vì sao điều này quan trọng với người bệnh

Nhiều thuốc ung thư dạng uống, như các thuốc nhắm trúng đích, có "khoảng an toàn" khá hẹp. Nếu một chất khác làm lượng thuốc trong máu tăng lên, tác dụng phụ có thể nặng hơn. Nếu lượng thuốc giảm xuống, thuốc có thể không đủ sức kiểm soát khối u, trong khi người bệnh không hề hay biết.

Tương tác xảy ra như thế nào

Qua men gan và men ruột. Nhiều thuốc được phân huỷ nhờ một men có tên CYP3A4, trong đó có men nằm ở ruột non [2]. Có thể hình dung men này như một "máy xử lý" thuốc. Chất nào chặn máy xử lý sẽ làm thuốc tích lại nhiều hơn trong máu; chất nào kích thích máy chạy mạnh sẽ làm thuốc bị đào thải nhanh hơn. Trên nhãn thuốc, những chất này thường được gọi là "chất ức chế CYP3A" hoặc "chất cảm ứng CYP3A".

Bưởi chùm và các loại quả họ gần. Nước ép bưởi chùm (grapefruit) có thể chặn men CYP3A4 ở ruột, khiến nhiều thuốc vào máu nhiều hơn và ở lại lâu hơn [2]. Mức độ ảnh hưởng khác nhau giữa từng người, từng thuốc và lượng nước ép uống vào [2]. Đáng chú ý với người Việt: Cục Quản lý Thực phẩm và Dược phẩm Hoa Kỳ (FDA) lưu ý rằng quả bưởi (pomelo), cam chua Seville và quýt lai tangelo cũng có thể gây tác dụng tương tự; nếu thuốc có cảnh báo với bưởi chùm thì nên tránh cả các loại quả này [2].

Thảo dược và thực phẩm chức năng. Cỏ ban (St. John's wort) có thể làm một số thuốc, trong đó có thuốc điều trị ung thư, kém hiệu quả hơn [3]. Các chất chống oxy hoá liều cao như vitamin C, vitamin E có thể làm một số thuốc hoá trị giảm tác dụng [3]. Tương tác giữa thuốc mới và thực phẩm bổ sung nhiều khi chưa được nghiên cứu đầy đủ [3], nên "chưa thấy ai nói có hại" không đồng nghĩa với an toàn.

Thuốc thông thường khác. Một số thuốc kháng nấm, kháng sinh, thuốc chống động kinh, hay thuốc giảm tiết acid dạ dày có thể ảnh hưởng đến cách thuốc ung thư được hấp thu hoặc chuyển hoá. Thông tin cụ thể cho từng thuốc nằm trong tờ hướng dẫn sử dụng và cần dược sĩ hoặc bác sĩ đối chiếu.

Người bệnh nên làm gì

• Lập một danh sách duy nhất mọi thứ đang dùng: thuốc kê đơn, thuốc tự mua, vitamin, thực phẩm chức năng, thuốc nam, trà thảo mộc. Mang theo mỗi lần khám.
• Báo cho mọi bác sĩ đang khám mình, kể cả nha sĩ và bác sĩ chuyên khoa khác, rằng mình đang điều trị ung thư.
• Trước khi bắt đầu thêm bất kỳ thứ gì, hỏi bác sĩ hoặc dược sĩ [3].
• Đọc phần "tương tác" trong tờ hướng dẫn và hỏi lại nếu có chữ không hiểu.
• Nếu thuốc có cảnh báo với bưởi chùm, tránh luôn bưởi, cả quả lẫn nước ép, trừ khi bác sĩ nói khác.

Câu hỏi nên hỏi bác sĩ

• Thuốc ung thư của tôi có tương tác quan trọng với thuốc nào tôi đang dùng không?
• Tôi có cần kiêng bưởi, nước ép trái cây hay loại thực phẩm nào không?
• Tôi có được dùng thực phẩm chức năng hoặc thuốc nam người nhà gửi không?
• Thuốc dạ dày tôi đang uống có làm giảm tác dụng thuốc ung thư không, và nên uống cách nhau thế nào?

Nguồn tham khảo

1. NCI Dictionary of Cancer Terms, drug interaction: https://www.cancer.gov/publications/dictionaries/cancer-terms/def/drug-interaction
2. U.S. Food and Drug Administration, Grapefruit Juice and Some Drugs Don't Mix: https://www.fda.gov/consumers/consumer-updates/grapefruit-juice-and-some-drugs-dont-mix
3. American Cancer Society, Dietary Supplements: https://www.cancer.org/cancer/managing-cancer/treatment-types/complementary-and-integrative-medicine/dietary-supplements.html