Xét nghiệm chức năng gan (men gan)

Xét nghiệm chức năng gan là gì

Gan giống như "nhà máy lọc và chế biến" của cơ thể: xử lý thuốc, tạo protein, tạo mật. Xét nghiệm chức năng gan là một nhóm xét nghiệm máu đo các chất do gan tạo ra hoặc xử lý, để xem gan có đang bị tổn thương và còn làm việc tốt hay không. [1] [2]

Các chỉ số thường gặp trên phiếu kết quả: [1]

• Men gan AST và ALT (còn ghi là GOT, GPT): các enzym chủ yếu nằm trong tế bào gan. Khi tế bào gan bị tổn thương, men thoát ra máu và tăng lên. Đây là chỗ người ta hay gọi là "men gan cao".
• ALP và GGT: các enzym khác, thường tăng khi có vấn đề ở đường mật; riêng ALP cũng có thể tăng do bệnh xương.
• Bilirubin: chất thải từ hồng cầu già, được gan đào thải. Tăng cao gây vàng da, vàng mắt.
• Albumin và protein toàn phần: protein do gan tạo ra; giảm khi gan làm việc kém hoặc suy dinh dưỡng.
• Thời gian prothrombin: đo thời gian máu đông, phản ánh khả năng gan tạo yếu tố đông máu.

Vì sao điều này quan trọng với người bệnh

Nhiều thuốc điều trị ung thư được gan chuyển hóa, và một số thuốc có thể gây tổn thương gan. [2] Ví dụ, các thuốc ức chế điểm kiểm soát miễn dịch đôi khi gây viêm gan do miễn dịch. [3] Vì thế bác sĩ thường cho xét nghiệm chức năng gan trước khi bắt đầu và định kỳ trong quá trình điều trị, để phát hiện sớm tổn thương trước khi có triệu chứng. [1] [4]

Với người đã có bệnh gan, xét nghiệm còn giúp đánh giá mức độ nặng và theo dõi diễn tiến, từ đó bác sĩ cân nhắc chọn thuốc phù hợp. [1]

Làm thế nào và đọc kết quả ra sao

Xét nghiệm chỉ cần lấy máu tĩnh mạch. Một số nơi yêu cầu nhịn ăn trước, bác sĩ sẽ dặn cụ thể; không tự ngưng thuốc đang dùng. [1]

Đọc kết quả chức năng gan khá phức tạp. Bác sĩ không nhìn riêng một chỉ số mà xem kiểu thay đổi của cả nhóm: men gan tăng nhiều gợi ý tế bào gan bị tổn thương, ALP và bilirubin tăng gợi ý vấn đề đường mật, albumin giảm và thời gian đông máu kéo dài gợi ý gan làm việc yếu. [1]

Kết quả bất thường không phải lúc nào cũng do bệnh gan. Một đợt ốm gần đây có thể làm chỉ số tăng tạm thời, và bác sĩ có thể cho làm lại sau. [1] Một số chỉ số như ALP cũng tăng do bệnh xương. [1]

Mức tăng men gan bao nhiêu thì cần tạm ngưng hay đổi thuốc tùy từng loại thuốc và từng người, nên cần được bác sĩ điều trị đánh giá. Người bệnh không nên tự đọc rồi tự ngưng thuốc ung thư.

Khi nào cần báo bác sĩ ngay

Tổn thương gan do thuốc có thể không gây triệu chứng lúc đầu. Khi có, các dấu hiệu gồm: [2]

• Vàng da, vàng mắt
• Nước tiểu sẫm màu, phân bạc màu
• Ngứa nhiều, phát ban, sốt
• Đau bụng vùng dưới sườn phải, buồn nôn, nôn, chán ăn, mệt nhiều

Hãy báo ngay cho đội điều trị nếu xuất hiện các dấu hiệu này sau khi bắt đầu một thuốc mới. [2] Với phần lớn trường hợp, gan hồi phục trong vài ngày đến vài tuần sau khi ngưng thuốc gây hại; hiếm khi dẫn tới suy gan. [2]

Giúp bảo vệ gan trong khi điều trị

• Kể với bác sĩ mọi thuốc đang dùng, kể cả thuốc không kê đơn, thực phẩm chức năng, thuốc nam, thuốc bắc. [2]
• Không tự dùng quá liều thuốc giảm đau hạ sốt chứa acetaminophen (paracetamol). [2]
• Hạn chế hoặc tránh rượu bia. [2]
• Làm xét nghiệm máu đúng lịch hẹn, vì nhiều bất thường chỉ phát hiện được qua xét nghiệm. [4]

Câu hỏi nên hỏi bác sĩ

• Thuốc tôi đang dùng có ảnh hưởng đến gan không?
• Bao lâu tôi cần xét nghiệm chức năng gan một lần?
• Men gan của tôi tăng đến mức nào thì cần tạm ngưng thuốc?
• Tôi có được dùng thuốc nam hay thực phẩm chức năng cùng lúc không?

Nguồn tham khảo

1. MedlinePlus, Liver Function Tests: https://medlineplus.gov/lab-tests/liver-function-tests/
2. MedlinePlus, Drug-induced liver injury: https://medlineplus.gov/ency/article/000226.htm
3. National Cancer Institute, Immune Checkpoint Inhibitors: https://www.cancer.gov/about-cancer/treatment/types/immunotherapy/checkpoint-inhibitors
4. American Cancer Society, Blood Tests: https://www.cancer.org/cancer/diagnosis-staging/tests/blood-tests.html