Tiêu chảy do điều trị ung thư

Tiêu chảy do điều trị ung thư là gì

Tiêu chảy là khi đi ngoài nhiều lần hơn mức bình thường của chính mình, phân mềm, lỏng hoặc toàn nước [1]. Người bệnh có thể kèm đau quặn bụng, đầy hơi, mót đi ngoài khó nhịn, đôi khi phân có máu hoặc nhầy [1] [2].

Tiêu chảy là tác dụng phụ thường gặp của nhiều phương pháp điều trị ung thư [1]. Lý do dễ hiểu: lớp niêm mạc ruột được thay mới liên tục, nên các thuốc tác động lên tế bào phân chia nhanh cũng làm tổn thương niêm mạc ruột [1].

Vì sao điều này quan trọng với người bệnh

Khi tiêu chảy nặng, cơ thể không hấp thu đủ nước và chất dinh dưỡng, dẫn đến mất nước, rối loạn điện giải, mệt lả, chán ăn. Mất nước có thể đe dọa tính mạng [1] [2]. Tiêu chảy cũng có thể khiến điều trị bị trì hoãn. Nếu hóa trị gây tiêu chảy nặng, bác sĩ có thể giảm liều hoặc tạm ngưng thuốc cho đến khi đỡ [1] [2].

Điều quan trọng là tiêu chảy do mỗi nguyên nhân được xử trí khác nhau. Tiêu chảy do thuốc miễn dịch là dấu hiệu viêm đại tràng và thường cần corticoid, còn tiêu chảy do nhiễm trùng có khi không nên dùng thuốc cầm tiêu chảy [2]. Vì vậy không nên tự xử trí mà bỏ qua việc báo đội điều trị.

Nguyên nhân, cách xử trí và dấu hiệu nguy hiểm

Nguyên nhân thường gặp [1] [2]:

• Hóa trị, đặc biệt fluorouracil, capecitabine, irinotecan; tiêu chảy thường bắt đầu vài ngày sau truyền
• Thuốc nhắm trúng đích, nhất là nhóm thuốc ức chế tyrosine kinase (TKI)
• Thuốc miễn dịch ức chế điểm kiểm soát, gây viêm đại tràng; có thể xuất hiện sau nhiều tuần, nhiều tháng
• Xạ trị vùng bụng, chậu, trực tràng
• Phẫu thuật dạ dày, ruột, túi mật; ghép tủy
• Nhiễm trùng đường ruột, vốn dễ gặp hơn khi miễn dịch suy yếu
• Căng thẳng, kháng sinh, một số thực phẩm chức năng và thảo dược
• Bản thân một số ung thư như ung thư đại trực tràng, tụy, u thần kinh nội tiết

Bác sĩ đánh giá thế nào. Mức độ tiêu chảy được chia độ dựa trên số lần đi ngoài mỗi ngày so với bình thường của bạn. Mức nhẹ thường xử trí được tại nhà; mức nặng có thể cần nhập viện [1]. Bác sĩ có thể cho xét nghiệm phân tìm nhiễm trùng, xét nghiệm máu kiểm tra điện giải và chức năng thận, đôi khi chụp X quang hoặc chụp cắt lớp vi tính (CT) [1] [2]. Ghi lại số lần và tính chất phân mỗi ngày sẽ giúp bác sĩ rất nhiều [1].

Chăm sóc tại nhà [1] [2]:

• Uống nhiều nước, nước canh, nước điện giải; uống thêm sau mỗi lần đi ngoài phân lỏng
• Chia nhiều bữa nhỏ; ăn đồ ít chất xơ như cơm trắng, cháo, bánh mì trắng, chuối, khoai tây luộc
• Tránh rượu bia, cà phê, sữa và chế phẩm sữa, đồ cay, nhiều dầu mỡ, nước ngọt có ga, nước ép chua
• Giữ vùng hậu môn sạch và khô; ngâm nước ấm giúp dịu rát

Thuốc. Bác sĩ có thể kê loperamide hoặc thuốc cầm tiêu chảy khác, men vi sinh, hoặc truyền dịch khi mất nước nhiều. Chỉ dùng thuốc cầm tiêu chảy theo chỉ định, và hỏi bác sĩ trước khi dùng bất kỳ thuốc nào [1] [2].

Gọi đội điều trị ngay nếu tiêu chảy nhiều lần trong ngày, kèm sốt, chóng mặt, choáng váng, phân có máu, hoặc sụt cân [1]. Đi cấp cứu nếu chảy máu hậu môn không cầm, đau bụng dữ dội đột ngột không dứt, hoặc không đi tiểu được hay không ăn được từ một ngày trở lên [2].

Câu hỏi nên hỏi bác sĩ

• Thuốc điều trị của tôi có hay gây tiêu chảy không, và thường xuất hiện vào lúc nào?
• Tôi đi ngoài bao nhiêu lần một ngày thì phải báo ngay?
• Tôi có được tự dùng thuốc cầm tiêu chảy ở nhà không?
• Tôi nên uống bao nhiêu nước mỗi ngày và nên ăn gì, tránh gì?
• Nếu tiêu chảy do thuốc miễn dịch, tôi có phải ngưng thuốc không?

Nguồn tham khảo

1. Viện Ung thư Quốc gia Hoa Kỳ (NCI): Diarrhea and Cancer Treatment: https://www.cancer.gov/about-cancer/treatment/side-effects/diarrhea
2. Hiệp hội Ung thư Hoa Kỳ (ACS): Diarrhea: https://www.cancer.org/cancer/side-effects/stool-or-urine-changes/diarrhea.html