Xét nghiệm chức năng thận (creatinin)

Xét nghiệm chức năng thận là gì

Thận giống như hai bộ lọc của cơ thể: lọc chất thải và nước thừa khỏi máu rồi thải ra qua nước tiểu. Xét nghiệm chức năng thận cho biết bộ lọc này còn làm việc tốt đến đâu. [2]

Hai chỉ số hay gặp nhất:

• Creatinin máu: là chất thải sinh ra khi cơ bắp hoạt động. Bình thường thận lọc creatinin ra nước tiểu. Khi thận yếu, creatinin ứ lại và tăng trong máu. [1]
• Mức lọc cầu thận ước tính (eGFR): là con số được tính từ creatinin máu cùng tuổi, giới và một số thông tin khác, cho biết mỗi phút thận lọc được bao nhiêu máu. Chỉ số này phản ánh sức khỏe thận chính xác hơn so với chỉ nhìn creatinin. [1] [2]

Vì sao cần tính? Lượng creatinin mỗi người tạo ra khác nhau tùy khối cơ, chế độ ăn, tuổi và mức vận động. Một người lớn tuổi, gầy yếu có thể có creatinin "bình thường" dù thận đã giảm chức năng. [1]

Vì sao điều này quan trọng với người bệnh

Nhiều thuốc điều trị ung thư được thải qua thận hoặc có thể gây hại cho thận. Ví dụ, cisplatin (một thuốc hóa trị nhóm platin) có thể gây tổn thương thận nghiêm trọng, hay gặp hơn ở người lớn tuổi; bác sĩ sẽ cho xét nghiệm trước và trong suốt quá trình điều trị để theo dõi. [3] Dựa vào chức năng thận, bác sĩ có thể chọn thuốc khác, điều chỉnh liều hoặc tăng truyền dịch để bảo vệ thận.

Chức năng thận cũng quyết định việc dùng thuốc cản quang khi chụp cắt lớp vi tính. Thuốc cản quang tiêm tĩnh mạch có thể làm chức năng thận xấu đi, nên người có bệnh thận cần báo trước và có thể phải truyền thêm dịch sau chụp. [4]

Xét nghiệm còn được dùng để kiểm tra sức khỏe thận trước khi bắt đầu những điều trị có thể ảnh hưởng tới thận, và theo dõi người đang dùng thuốc có hại cho thận. [2]

Làm thế nào và đọc kết quả ra sao

Cách làm. Chỉ cần lấy máu tĩnh mạch, mất chưa tới năm phút. Đôi khi bác sĩ yêu cầu nhịn ăn, hoặc không ăn thịt trong 24 giờ trước vì thịt có thể làm creatinin tăng tạm thời. Một số trường hợp cần gom nước tiểu 24 giờ. [1]

Đọc kết quả. [1] [2]

• Mức lọc cầu thận bình thường: thận nhiều khả năng khỏe.
• Mức lọc cầu thận thấp: có thể có bệnh thận; càng thấp nghĩa là thận càng yếu.
• Creatinin tăng: có thể do bệnh thận, nhưng cũng có thể do mất nước, vận động quá sức, ăn nhiều thịt hoặc bệnh cơ. Một lần tăng đơn lẻ chưa đủ để chẩn đoán; thường cần làm lại hoặc làm thêm xét nghiệm.
• Creatinin bình thường chưa chắc thận hoàn toàn khỏe, vì ở giai đoạn sớm của bệnh thận, creatinin có thể vẫn trong giới hạn.

Không có xét nghiệm nào hoàn hảo. Hãy nhờ bác sĩ giải thích kết quả trong bối cảnh sức khỏe chung của mình. [2]

Khi nào cần báo bác sĩ

Bệnh thận giai đoạn sớm thường không có triệu chứng. [2] Trong khi điều trị ung thư, cần báo bác sĩ ngay nếu thấy: [3]

• Tiểu ít hơn hẳn bình thường
• Phù mặt, tay, chân, mắt cá
• Mệt mỏi, yếu bất thường

Hãy kể với bác sĩ đầy đủ mọi thuốc và thực phẩm chức năng đang dùng, vì một số loại có thể ảnh hưởng đến kết quả xét nghiệm, và không tự ngưng thuốc khi chưa được dặn. [1] [2]

Câu hỏi nên hỏi bác sĩ

• Mức lọc cầu thận của tôi là bao nhiêu và có đủ để dùng thuốc dự kiến không?
• Thuốc hóa trị của tôi có ảnh hưởng đến thận không, cần theo dõi bao lâu một lần?
• Tôi có cần truyền thêm dịch hay uống nhiều nước hơn trong đợt điều trị không?
• Nếu phải chụp có thuốc cản quang, tôi cần chuẩn bị gì để bảo vệ thận?

Nguồn tham khảo

1. MedlinePlus, Creatinine Test: https://medlineplus.gov/lab-tests/creatinine-test/
2. MedlinePlus, Glomerular Filtration Rate (GFR) Test: https://medlineplus.gov/lab-tests/glomerular-filtration-rate-gfr-test/
3. MedlinePlus, Cisplatin Injection: https://medlineplus.gov/druginfo/meds/a684036.html
4. MedlinePlus, CT scan: https://medlineplus.gov/ency/article/003330.htm