Tamoxifen (Nolvadex)

Thuốc này là gì và hoạt động thế nào

Tamoxifen là thuốc nội tiết dùng đường uống, biệt dược gốc là Nolvadex của hãng AstraZeneca; hiện nay có nhiều chế phẩm của các hãng khác nhau, kể cả dạng dung dịch uống. [1] [2] Thuốc thuộc nhóm thuốc điều biến chọn lọc thụ thể estrogen (SERM). [1]

Nhiều khối u vú cần hormone nữ estrogen để phát triển; các tế bào này có thụ thể estrogen trên bề mặt, được gọi là ung thư vú có thụ thể nội tiết dương tính. Tamoxifen gắn vào thụ thể estrogen và có tác dụng khác nhau tùy mô: ở mô vú, thuốc chặn estrogen gắn vào thụ thể nên có thể ngăn tế bào ung thư phát triển; ở xương, thuốc lại có tác dụng giống estrogen, giúp giảm mất xương và tăng mật độ xương. [1] Chính tác dụng giống estrogen ở một số mô khác, như nội mạc tử cung, là nguyên nhân của một số tác dụng phụ quan trọng. [3]

Dùng cho ai

Theo Viện Ung thư Quốc gia Hoa Kỳ và nhãn thuốc được Cục Quản lý Thực phẩm và Dược phẩm Hoa Kỳ (FDA) phê duyệt, tamoxifen được dùng cho: [1] [2]

• Ung thư vú ở cả nữ và nam khi bệnh đã di căn. [1] [2]
• Điều trị bổ trợ sau phẫu thuật và xạ trị ung thư vú giai đoạn sớm, nhằm giảm nguy cơ tái phát. [1] [2]
• Ung thư biểu mô ống tại chỗ (DCIS): giảm nguy cơ xuất hiện ung thư vú xâm lấn ở phụ nữ đã phẫu thuật và xạ trị. [1] [2]
• Phòng ngừa ung thư vú ở phụ nữ có nguy cơ cao, sau khi đã cân nhắc kỹ lợi ích và rủi ro cùng bác sĩ. [1] [3]

Tamoxifen phù hợp với ung thư vú có thụ thể nội tiết dương tính; kết quả xét nghiệm thụ thể estrogen và progesterone trên mẫu mô khối u là căn cứ quyết định. Tamoxifen dùng được cả cho phụ nữ chưa mãn kinh và đã mãn kinh, trong khi các thuốc ức chế men aromatase chủ yếu dùng cho phụ nữ đã mãn kinh hoặc phải kèm thuốc ức chế buồng trứng.

Hiệu quả theo nghiên cứu

Tamoxifen là một trong những thuốc được nghiên cứu lâu nhất trong ung thư vú. Ở ung thư vú giai đoạn sớm có thụ thể nội tiết dương tính, dùng tamoxifen bổ trợ nhiều năm giúp giảm đáng kể nguy cơ tái phát và tử vong do ung thư vú so với không dùng. [2] Ở phụ nữ đã điều trị ung thư biểu mô ống tại chỗ, tamoxifen giúp giảm nguy cơ ung thư vú xâm lấn. [2] Trong các thử nghiệm phòng ngừa ở phụ nữ có nguy cơ cao, tamoxifen làm giảm tỷ lệ mắc ung thư vú xâm lấn, đổi lại tăng nguy cơ một số biến cố như ung thư nội mạc tử cung và cục máu đông. [3] [2]

Thời gian dùng thuốc (thường nhiều năm) và việc có chuyển sang thuốc khác hay không sẽ do bác sĩ quyết định dựa trên nguy cơ tái phát và khả năng dung nạp của từng người.

Tác dụng phụ thường gặp và khi nào cần báo bác sĩ ngay

Các tác dụng phụ thường gặp gồm bốc hỏa, ra khí hư âm đạo, kinh nguyệt không đều, buồn nôn, mệt mỏi, giữ nước, thay đổi cân nặng, giảm ham muốn. Ở nam giới có thể gặp giảm ham muốn và rối loạn cương. [3] [2]

Tamoxifen có những rủi ro nghiêm trọng cần biết: ung thư tử cung (ung thư nội mạc tử cung và sarcôm tử cung), đột quỵ và cục máu đông ở tĩnh mạch chân hoặc ở phổi. Các biến cố này có thể nặng, thậm chí tử vong. [3] [2] Thuốc cũng có thể làm tăng nguy cơ đục thủy tinh thể. [3] [2]

Hãy báo bác sĩ ngay nếu có:

• Chảy máu âm đạo bất thường, kinh nguyệt thay đổi, khí hư có máu hoặc màu nâu, đau hoặc tức vùng bụng dưới. [3]
• Sưng, đau một bên chân; đau ngực, khó thở, ho ra máu. [3]
• Yếu, tê đột ngột ở mặt, tay hoặc chân, nhất là một bên cơ thể; lú lẫn, nói khó, nhìn mờ, đi lại khó, đau đầu dữ dội đột ngột. [3]
• Vàng da, vàng mắt, đau bụng phía trên bên phải: có thể là ảnh hưởng lên gan. [2]
• Nhìn mờ hoặc thay đổi thị lực. [3]

Theo dõi trong quá trình dùng thuốc

Phụ nữ dùng tamoxifen cần khám phụ khoa định kỳ để phát hiện sớm ung thư tử cung, và báo ngay mọi dấu hiệu chảy máu bất thường thay vì đợi đến lần khám tiếp theo. [3] Bác sĩ có thể cho kiểm tra công thức máu và chức năng gan định kỳ. [2] Khám vú, chụp nhũ ảnh định kỳ vẫn cần thiết theo lịch hẹn. [3] Nếu có thay đổi thị lực, nên khám mắt.

Uống thuốc vào cùng một thời điểm mỗi ngày, lúc no hoặc đói đều được. Tiếp tục dùng thuốc kể cả khi thấy khỏe, không tự ngừng khi chưa hỏi bác sĩ. [3] Tác dụng phụ như bốc hỏa thường có cách giảm nhẹ; hãy trao đổi với bác sĩ thay vì tự bỏ thuốc.

Tương tác và lưu ý khi dùng

• Thuốc chống đông warfarin: tamoxifen làm tăng tác dụng chống đông; phụ nữ dùng tamoxifen để phòng ngừa không được dùng cùng warfarin. [3] [2]
• Một số thuốc chống trầm cảm và thuốc khác có thể làm giảm chuyển hoá tamoxifen thành dạng có hoạt tính; hãy báo bác sĩ mọi thuốc đang dùng, kể cả thuốc trị bốc hỏa. [3]
• Hãy báo bác sĩ nếu từng có cục máu đông, đột quỵ, nhồi máu cơ tim, hút thuốc lá, tăng huyết áp, đái tháo đường hoặc ít vận động. [3]
• Không được mang thai trong khi dùng tamoxifen và một thời gian sau khi ngừng. Thuốc tránh thai nội tiết có thể không phù hợp; hãy dùng biện pháp tránh thai không nội tiết theo tư vấn của bác sĩ. Không cho con bú trong thời gian điều trị. [3] [2]
• Báo bác sĩ trước khi phẫu thuật hoặc phải nằm bất động lâu, vì nguy cơ cục máu đông tăng. [3]

Câu hỏi nên hỏi bác sĩ

• Khối u của tôi có thụ thể nội tiết dương tính mức nào, và vì sao tamoxifen phù hợp hơn thuốc ức chế men aromatase trong trường hợp của tôi?
• Tôi cần dùng tamoxifen trong bao nhiêu năm, và sau đó có chuyển sang thuốc khác không?
• Tôi cần khám phụ khoa, khám mắt và xét nghiệm máu theo lịch như thế nào?
• Những thuốc tôi đang dùng, nhất là thuốc chống trầm cảm hoặc thuốc chống đông, có ảnh hưởng đến tamoxifen không?
• Tôi nên tránh thai bằng biện pháp nào, và nếu muốn có con sau này thì cần lưu ý gì?
• Tôi có thể làm gì để giảm bốc hỏa và các tác dụng phụ khác mà không ảnh hưởng hiệu quả thuốc?
• Nếu tôi sắp phẫu thuật hoặc phải nằm lâu, tôi có cần tạm ngừng thuốc không?

Nguồn tham khảo

1. Viện Ung thư Quốc gia Hoa Kỳ (NCI): Tamoxifen
2. Nhãn thuốc được FDA phê duyệt (DailyMed): Tamoxifen Citrate Tablet [Mylan Pharmaceuticals Inc.]
3. MedlinePlus (Thư viện Y khoa Quốc gia Hoa Kỳ): Tamoxifen