Ung thư biểu mô (carcinoma)

Ung thư biểu mô là gì

Ung thư biểu mô (carcinoma) là ung thư bắt đầu ở da hoặc ở lớp mô lót, bao phủ các cơ quan bên trong cơ thể [1]. Lớp mô này gọi là biểu mô, gồm các tế bào nằm ở mặt trong và mặt ngoài các bề mặt của cơ thể, giống như lớp "giấy dán tường" phủ lòng phế quản, lòng ruột, ống dẫn sữa hay da [2].

Ung thư biểu mô là nhóm ung thư thường gặp nhất [2]. Phần lớn ung thư phổi, vú, đại trực tràng, dạ dày, tuyến tiền liệt, cổ tử cung hay vùng đầu cổ đều thuộc nhóm này [3] [4].

Vì sao điều này quan trọng với người bệnh

Trên kết quả giải phẫu bệnh, bác sĩ không chỉ ghi "ung thư" mà ghi rõ loại mô học, ví dụ "ung thư biểu mô tuyến" hay "ung thư biểu mô tế bào vảy". Loại mô học này ảnh hưởng trực tiếp đến lựa chọn điều trị. Chẳng hạn trong ung thư phổi, ung thư biểu mô tuyến thường được xét nghiệm tìm các đột biến gen như EGFR, ALK để cân nhắc thuốc nhắm trúng đích, còn một số phác đồ hoá trị lại phù hợp với loại này hơn loại kia.

Ung thư biểu mô cũng khác hẳn các nhóm ung thư khác như sarcoma (bắt đầu từ xương và mô mềm như cơ, mỡ, mạch máu) hay u lympho (bắt đầu từ tế bào lympho của hệ miễn dịch) [2]. Mỗi nhóm có cách điều trị riêng.

Các loại ung thư biểu mô thường gặp

Tuỳ loại tế bào biểu mô xuất phát, ung thư biểu mô có tên gọi khác nhau [2]:

• Ung thư biểu mô tuyến (adenocarcinoma): bắt đầu từ tế bào tuyến, là những tế bào tiết dịch hoặc chất nhầy. Phần lớn ung thư vú, phổi, thực quản, dạ dày, đại trực tràng, tuỵ, tuyến tiền liệt và tử cung thuộc loại này [3].
• Ung thư biểu mô tế bào vảy (ung thư biểu mô vảy): bắt đầu từ tế bào vảy, là những tế bào mỏng, dẹt trông như vảy cá dưới kính hiển vi [4]. Tế bào vảy có ở bề mặt da, lớp lót các cơ quan rỗng, đường hô hấp và tiêu hoá. Phần lớn ung thư hậu môn, cổ tử cung, vùng đầu cổ và âm đạo là ung thư biểu mô tế bào vảy [4].
• Ung thư biểu mô tế bào đáy: bắt đầu ở lớp đáy của biểu bì da [2].
• Ung thư biểu mô tế bào chuyển tiếp (biểu mô niệu): bắt đầu từ lớp lót của bàng quang, niệu quản và bể thận [2].

Có những loại ung thư mang chữ "biểu mô" nhưng được xếp riêng theo cơ quan, như ung thư biểu mô tế bào gan hay ung thư biểu mô tế bào thận. Mỗi loại có trang giải thích riêng.

Ung thư biểu mô tại chỗ

"Ung thư biểu mô tại chỗ" là khi các tế bào bất thường chỉ nằm ở lớp biểu mô nơi chúng xuất hiện, chưa xâm lấn vào mô bên dưới [2]. Tình trạng này đôi khi được gọi là giai đoạn 0. Vì một số trường hợp có thể tiến triển thành ung thư xâm lấn, bác sĩ thường khuyên điều trị [2].

Kết quả được xác định bằng cách nào

Loại mô học được xác định bằng sinh thiết: lấy một mẫu mô nhỏ để bác sĩ giải phẫu bệnh quan sát dưới kính hiển vi. Khi hình ảnh chưa rõ, bác sĩ có thể nhuộm thêm các dấu ấn trên mẫu mô (nhuộm hoá mô miễn dịch) để phân biệt ung thư biểu mô tuyến với ung thư biểu mô vảy hoặc với các loại ung thư khác.

Câu hỏi nên hỏi bác sĩ

• Ung thư của tôi là loại mô học nào?
• Loại mô học này ảnh hưởng thế nào đến phác đồ điều trị của tôi?
• Tôi có cần làm thêm xét nghiệm gen hay dấu ấn nào trên mẫu mô không?
• Mẫu sinh thiết của tôi có đủ để làm các xét nghiệm cần thiết không, hay phải sinh thiết lại?

Nguồn tham khảo

1. NCI Dictionary of Cancer Terms, carcinoma: https://www.cancer.gov/publications/dictionaries/cancer-terms/def/carcinoma
2. National Cancer Institute, What Is Cancer?: https://www.cancer.gov/about-cancer/understanding/what-is-cancer
3. NCI Dictionary of Cancer Terms, adenocarcinoma: https://www.cancer.gov/publications/dictionaries/cancer-terms/def/adenocarcinoma
4. NCI Dictionary of Cancer Terms, squamous cell carcinoma: https://www.cancer.gov/publications/dictionaries/cancer-terms/def/squamous-cell-carcinoma