Thời gian sống không bệnh (DFS) và không tái phát

Thời gian sống không bệnh là gì

Thời gian sống không bệnh (disease-free survival, viết tắt DFS) là khoảng thời gian, sau khi điều trị chính kết thúc, mà người bệnh sống không có dấu hiệu hay triệu chứng của ung thư đó [1]. Chỉ số này còn được gọi là thời gian sống không tái phát (relapse-free survival, viết tắt RFS) [1].

Trong thử nghiệm lâm sàng, đo thời gian sống không bệnh là một cách để xem phương pháp điều trị mới hiệu quả ra sao [1].

Một số chỉ số gần giống người bệnh có thể gặp:

• Thời gian sống không biến cố (event-free survival, viết tắt EFS): khoảng thời gian sau điều trị mà người bệnh không gặp các biến cố mà điều trị muốn ngăn hoặc làm chậm, như ung thư quay lại hay đau xương do ung thư lan tới xương [2]. Chỉ số này hay dùng khi có điều trị trước mổ, vì tính cả trường hợp bệnh tiến triển khiến không mổ được.
• Thời gian sống không bệnh xâm lấn: hay gặp trong nghiên cứu ung thư vú, chỉ tính các trường hợp ung thư xâm lấn quay lại hoặc xuất hiện mới.

Mỗi thử nghiệm định nghĩa "biến cố" hơi khác nhau, nên khi so sánh cần đọc kỹ.

Vì sao điều này quan trọng với người bệnh

Sau khi mổ lấy hết khối u, phim chụp có thể không còn thấy ung thư. Nhưng một số tế bào ung thư quá nhỏ vẫn có thể còn sót lại và gây tái phát về sau [3]. Điều trị bổ trợ (hóa trị, xạ trị, nội tiết, nhắm trúng đích hay miễn dịch sau điều trị chính) nhằm giảm nguy cơ này [4].

Thời gian sống không bệnh chính là thước đo xem điều trị bổ trợ có giúp giữ ung thư không quay lại hay không. Khi đọc "thuốc X cải thiện thời gian sống không bệnh", điều đó nghĩa là trong nghiên cứu, nhóm dùng thuốc X có ít người tái phát hơn, hoặc tái phát muộn hơn so với nhóm không dùng.

Hiểu con số thế nào cho đúng

Không nhầm với thời gian sống không bệnh tiến triển (PFS). Hai tên nghe rất giống nhau nhưng dùng ở hai hoàn cảnh khác nhau:

• Sống không bệnh dùng khi người bệnh đã hết dấu hiệu ung thư sau điều trị (thường sau mổ), đo thời gian cho tới khi bệnh quay lại.
• Sống không bệnh tiến triển dùng khi người bệnh vẫn đang sống chung với bệnh, đo thời gian cho tới khi bệnh nặng lên.

Thường báo dưới dạng tỷ lệ tại một mốc. Ví dụ "tỷ lệ sống không bệnh 3 năm là 80%" nghĩa là sau 3 năm, khoảng 80 trên 100 người trong nhóm chưa có ung thư quay lại. Con số này mô tả cả nhóm, không phải dự đoán cho riêng một người [3].

Không tái phát chưa chắc là khỏi hẳn. Tái phát có thể xảy ra sau nhiều năm, dù phần lớn trường hợp quay lại trong 5 năm đầu [3]. Vì thế người bệnh vẫn cần tái khám định kỳ.

Sống không bệnh dài hơn chưa chắc sống lâu hơn. Một thuốc bổ trợ có thể làm chậm tái phát, nhưng cần theo dõi lâu hơn nữa mới biết có kéo dài thời gian sống thêm toàn bộ hay không. Bác sĩ còn cân nhắc tác dụng phụ và thời gian dùng thuốc.

Câu hỏi nên hỏi bác sĩ

• Với giai đoạn của tôi, điều trị bổ trợ giúp giảm nguy cơ tái phát bao nhiêu?
• Lợi ích đó đã được chứng minh về thời gian sống thêm toàn bộ chưa?
• Tôi cần dùng điều trị bổ trợ trong bao lâu, và tác dụng phụ chính là gì?
• Sau điều trị, tôi cần tái khám theo lịch nào để phát hiện sớm nếu bệnh quay lại?

Nguồn tham khảo

1. NCI Dictionary of Cancer Terms, "disease-free survival": https://www.cancer.gov/publications/dictionaries/cancer-terms/def/disease-free-survival
2. NCI Dictionary of Cancer Terms, "event-free survival": https://www.cancer.gov/publications/dictionaries/cancer-terms/def/event-free-survival
3. National Cancer Institute, Understanding Cancer Prognosis: https://www.cancer.gov/about-cancer/diagnosis-staging/prognosis
4. NCI Dictionary of Cancer Terms, "adjuvant therapy": https://www.cancer.gov/publications/dictionaries/cancer-terms/def/adjuvant-therapy