Tỷ lệ sống 5 năm

Tỷ lệ sống 5 năm là gì

Tỷ lệ sống 5 năm là phần trăm số người trong một nghiên cứu hoặc một nhóm điều trị còn sống sau 5 năm kể từ khi được chẩn đoán hoặc bắt đầu điều trị [1]. Trong số đó có người đã khỏi, có người bệnh đã quay lại nhưng vẫn đang sống [1].

Nói rộng hơn, tỷ lệ sống là phần trăm người còn sống sau một khoảng thời gian nhất định. Mốc 5 năm được dùng nhiều nhất, nhưng cũng có tỷ lệ sống 1 năm, 2 năm, 10 năm [2] [3].

Ví dụ, "tỷ lệ sống 5 năm là 70%" nghĩa là trong 100 người mắc loại ung thư đó ở giai đoạn đó, khoảng 70 người còn sống sau 5 năm.

Vì sao điều này quan trọng với người bệnh

Bác sĩ dùng các tỷ lệ này để ước tính tiên lượng và so sánh các cách điều trị [3]. Người bệnh thường gặp những con số này trên mạng, báo chí và trong các bài viết về từng loại ung thư.

Hiểu đúng giúp tránh hai sai lầm hay gặp: quá hoảng sợ khi thấy con số thấp, hoặc quá chủ quan khi thấy con số cao.

Các loại tỷ lệ sống và cách đọc con số

Các loại hay gặp [3]:

• Tỷ lệ sống toàn bộ: phần trăm người còn sống sau một khoảng thời gian, không phân biệt nguyên nhân tử vong.
• Tỷ lệ sống đặc hiệu theo ung thư: phần trăm người không tử vong vì chính ung thư đó.
• Tỷ lệ sống tương đối: so tỷ lệ sống của người mắc ung thư với người không mắc, cùng giới và độ tuổi. Cách này cho biết bản thân bệnh làm giảm tuổi thọ tới mức nào, và loại bỏ phần tử vong do tuổi già hay bệnh khác [4].
• Tỷ lệ sống không bệnh: phần trăm người không còn dấu hiệu ung thư trong một khoảng thời gian sau điều trị.

Ví dụ về tỷ lệ sống tương đối: nếu tỷ lệ sống tương đối 5 năm là 90%, người mắc ung thư đó có khả năng sống thêm 5 năm bằng khoảng 90% so với người cùng tuổi, cùng giới không mắc bệnh.

Những điều cần nhớ khi đọc con số:

• Là số liệu của nhóm, không phải của riêng ai. Thống kê dựa trên nhóm lớn nên không thể dự đoán chính xác điều sẽ xảy ra với một người [3].
• Số liệu thường "cũ". Muốn có tỷ lệ sống 5 năm, người bệnh phải được chẩn đoán từ ít nhất 5 năm trước. Các thuốc mới ra đời sau đó chưa được phản ánh [3].
• "5 năm" không phải hạn chót. Nhiều người sống lâu hơn 5 năm rất nhiều. Con số 5 năm chỉ là một mốc đo thuận tiện.
• Còn sống sau 5 năm chưa chắc là khỏi hẳn. Tỷ lệ này tính cả người bệnh đã quay lại [1]. Ngược lại, phần lớn các ca tái phát xảy ra trong 5 năm đầu, nên qua mốc này thường là tín hiệu đáng mừng [3].
• Phụ thuộc giai đoạn và loại ung thư. Con số chung cho "ung thư phổi" khác rất xa con số cho từng giai đoạn hay từng nhóm đột biến gen.

Tại Việt Nam, số liệu tỷ lệ sống theo từng loại và từng giai đoạn ung thư còn hạn chế. Nhiều con số người bệnh đọc được đến từ thống kê nước ngoài, với điều kiện chẩn đoán và điều trị khác. Bác sĩ điều trị là người phù hợp nhất để giải thích con số nào gần với hoàn cảnh của từng người [3].

Câu hỏi nên hỏi bác sĩ

• Tỷ lệ sống bác sĩ nhắc tới là cho loại và giai đoạn ung thư giống tôi không?
• Đó là tỷ lệ sống toàn bộ, tương đối hay đặc hiệu theo ung thư?
• Số liệu này được thu thập từ khi nào, đã tính tới các thuốc mới chưa?
• Những yếu tố nào khiến khả năng của tôi tốt hơn hay kém hơn con số chung?

Nguồn tham khảo

1. NCI Dictionary of Cancer Terms, "five-year survival rate": https://www.cancer.gov/publications/dictionaries/cancer-terms/def/five-year-survival-rate
2. NCI Dictionary of Cancer Terms, "survival rate": https://www.cancer.gov/publications/dictionaries/cancer-terms/def/survival-rate
3. National Cancer Institute, Understanding Cancer Prognosis: https://www.cancer.gov/about-cancer/diagnosis-staging/prognosis
4. NCI Dictionary of Cancer Terms, "relative survival rate": https://www.cancer.gov/publications/dictionaries/cancer-terms/def/relative-survival-rate