Đáp ứng hoàn toàn và đáp ứng một phần

Đáp ứng hoàn toàn và đáp ứng một phần là gì

Sau một đợt điều trị, bác sĩ thường chụp chiếu và xét nghiệm lại để xem ung thư thay đổi ra sao. Kết quả được xếp vào các mức đáp ứng:

• Đáp ứng hoàn toàn: mọi dấu hiệu ung thư biến mất sau điều trị. Còn gọi là lui bệnh hoàn toàn [1].
• Đáp ứng một phần: kích thước khối u hoặc lượng ung thư trong cơ thể giảm đi sau điều trị. Còn gọi là lui bệnh một phần [2].

Với khối u đặc, các mức này thường được đánh giá theo tiêu chí đánh giá đáp ứng khối u đặc (RECIST), đo kích thước khối u trên phim X quang, chụp cắt lớp vi tính (CT) hoặc cộng hưởng từ (MRI) [3]. Theo tiêu chí này [4]:

• Đáp ứng hoàn toàn là tất cả các khối u đích biến mất; các hạch bạch huyết bệnh lý cũng phải nhỏ lại dưới ngưỡng bình thường.
• Đáp ứng một phần là tổng đường kính các khối u đích giảm ít nhất 30% so với lúc bắt đầu.

Hai mức còn lại là bệnh ổn định (không nhỏ đủ, cũng không lớn đủ) và bệnh tiến triển [3].

Vì sao điều này quan trọng với người bệnh

Mức đáp ứng giúp bác sĩ biết điều trị đang có tác dụng hay không, từ đó quyết định tiếp tục, đổi thuốc, hay chuyển sang bước khác như phẫu thuật hoặc xạ trị.

Đáp ứng hoàn toàn và đáp ứng một phần là tin vui. Nhưng cần hiểu đúng để không chủ quan và cũng không thất vọng quá mức.

Hiểu kết quả thế nào cho đúng

Đáp ứng hoàn toàn chưa chắc là khỏi bệnh. Theo định nghĩa của Viện Ung thư Quốc gia Hoa Kỳ, đáp ứng hoàn toàn không phải lúc nào cũng có nghĩa ung thư đã được chữa khỏi [1]. Máy chụp chỉ thấy được khối u đạt một kích thước nhất định. Những ổ tế bào rất nhỏ vẫn có thể còn trong cơ thể và gây tái phát về sau [5]. Vì thế:

• Người bệnh vẫn cần tái khám, chụp chiếu định kỳ.
• Có những trường hợp bác sĩ vẫn tiếp tục thuốc (ví dụ duy trì) dù đã đáp ứng hoàn toàn.
• Nếu duy trì lui bệnh hoàn toàn trong nhiều năm, khả năng tái phát giảm dần, nhưng bác sĩ thường chỉ nói "hiện chưa thấy dấu hiệu ung thư" [5].

Đáp ứng một phần cũng là kết quả tốt. Khối u nhỏ lại có thể giúp giảm triệu chứng, và đôi khi làm cho khối u trước đó không mổ được trở nên mổ được.

Đáp ứng trên phim khác đáp ứng trên mô. Khi người bệnh được điều trị trước mổ, bác sĩ giải phẫu bệnh có thể soi mẫu mổ để xem còn tế bào ung thư không. Không còn tế bào ung thư trong mẫu mổ gọi là đáp ứng hoàn toàn trên mô bệnh học, một khái niệm khác với đáp ứng hoàn toàn trên phim chụp.

Đáp ứng khác thời gian sống. Một thuốc có tỷ lệ đáp ứng cao chưa chắc giúp sống lâu hơn, nếu đáp ứng chỉ kéo dài ngắn. Thời gian giữ được đáp ứng cũng quan trọng không kém.

Với ung thư máu, như bệnh bạch cầu hay u lympho, bác sĩ hay dùng từ "lui bệnh" thay cho "đáp ứng", với tiêu chuẩn đánh giá riêng dựa vào xét nghiệm máu, tủy xương hoặc chụp chiếu.

Câu hỏi nên hỏi bác sĩ

• Kết quả của tôi là đáp ứng hoàn toàn, một phần, ổn định hay tiến triển?
• Đáp ứng được đánh giá dựa trên phim chụp nào, và so với lúc nào?
• Nếu đã đáp ứng hoàn toàn, tôi có cần tiếp tục điều trị không?
• Lịch tái khám và chụp chiếu của tôi sau này thế nào?
• Nếu chỉ đáp ứng một phần, tôi có thể mổ hoặc xạ trị thêm không?

Nguồn tham khảo

1. NCI Dictionary of Cancer Terms, "complete response": https://www.cancer.gov/publications/dictionaries/cancer-terms/def/complete-response
2. NCI Dictionary of Cancer Terms, "partial response": https://www.cancer.gov/publications/dictionaries/cancer-terms/def/partial-response
3. NCI Dictionary of Cancer Terms, "RECIST": https://www.cancer.gov/publications/dictionaries/cancer-terms/def/recist
4. EORTC, New response evaluation criteria in solid tumours: revised RECIST guideline (version 1.1): https://project.eortc.org/recist/wp-content/uploads/sites/4/2015/03/RECISTGuidelines.pdf
5. National Cancer Institute, Understanding Cancer Prognosis: https://www.cancer.gov/about-cancer/diagnosis-staging/prognosis