Lui bệnh (thuyên giảm)

Lui bệnh là gì

Lui bệnh (còn gọi là thuyên giảm, tiếng Anh là remission) là khi các dấu hiệu và triệu chứng của ung thư giảm đi hoặc biến mất [1]. Có hai mức [1]:

• Lui bệnh một phần: một số, nhưng không phải tất cả, dấu hiệu và triệu chứng ung thư đã mất đi.
• Lui bệnh hoàn toàn: tất cả dấu hiệu và triệu chứng ung thư đã biến mất, dù ung thư vẫn có thể còn trong cơ thể.

Từ "lui bệnh" dùng được cho mọi loại ung thư, nhưng đặc biệt hay gặp trong ung thư máu như bệnh bạch cầu (leukemia), u lympho và đa u tủy. Với khối u đặc, bác sĩ thường dùng cách nói tương đương là "đáp ứng hoàn toàn" và "đáp ứng một phần" [2].

Vì sao điều này quan trọng với người bệnh

Lui bệnh là mục tiêu đầu tiên của nhiều phác đồ điều trị ung thư máu. Đạt lui bệnh hoàn toàn thường là cột mốc quan trọng để bác sĩ quyết định bước tiếp theo: củng cố, duy trì, hay ghép tế bào gốc tùy bệnh.

Điều quan trọng nhất cần nhớ: lui bệnh không giống khỏi bệnh [3].

• Khỏi bệnh là không còn dấu vết ung thư sau điều trị và ung thư sẽ không quay lại [3].
• Lui bệnh là dấu hiệu, triệu chứng giảm hoặc hết, nhưng một số tế bào ung thư vẫn có thể còn trong cơ thể nhiều năm và gây tái phát [3].

Nếu lui bệnh hoàn toàn từ 5 năm trở lên, một số bác sĩ có thể nói là đã khỏi. Tuy vậy, vì vẫn có khả năng tái phát muộn, bác sĩ thường chỉ nói "hiện không thấy dấu hiệu ung thư" và tiếp tục theo dõi nhiều năm [3].

Lui bệnh được đánh giá và duy trì ra sao

Đánh giá: tùy loại bệnh, bác sĩ dựa vào:

• Xét nghiệm công thức máu.
• Chọc hút hoặc sinh thiết tủy xương, xem còn tế bào ác tính không.
• Chụp chiếu, ví dụ chụp cắt lớp phát xạ (PET) trong u lympho.
• Xét nghiệm phân tử rất nhạy để đo lượng bệnh tồn dư mà kính hiển vi không thấy.

Duy trì lui bệnh: với một số bệnh, người bệnh cần dùng thuốc lâu dài. Ví dụ trong bệnh bạch cầu mạn dòng tủy (CML), thuốc ức chế tyrosine kinase như imatinib thường không làm bệnh biến mất hẳn, nên phải dùng lâu dài để giữ lui bệnh [4].

Ngưng thuốc mà vẫn lui bệnh: cũng trong bệnh bạch cầu mạn dòng tủy, một số người có đáp ứng rất tốt và kéo dài có thể được cân nhắc ngưng thuốc hoặc giảm liều [4]. Hướng này gọi là "lui bệnh không cần điều trị" (treatment-free remission). Việc ngưng chỉ nên làm khi bác sĩ chuyên khoa huyết học đánh giá đủ tiêu chuẩn và người bệnh được theo dõi xét nghiệm sát sao. Người bệnh không nên tự ý ngưng thuốc.

Nếu bệnh quay lại: tái phát sau lui bệnh vẫn có lựa chọn điều trị, có thể dùng lại thuốc cũ, đổi thuốc mới hoặc tham gia thử nghiệm lâm sàng.

Câu hỏi nên hỏi bác sĩ

• Tôi đang lui bệnh hoàn toàn hay một phần?
• Kết quả lui bệnh được đánh giá bằng xét nghiệm nào, có tính tới bệnh tồn dư không?
• Tôi cần tiếp tục điều trị củng cố hoặc duy trì trong bao lâu?
• Với bệnh của tôi, có khả năng ngưng thuốc trong tương lai không?
• Những dấu hiệu nào cho thấy bệnh có thể quay lại?

Nguồn tham khảo

1. NCI Dictionary of Cancer Terms, "remission": https://www.cancer.gov/publications/dictionaries/cancer-terms/def/remission
2. NCI Dictionary of Cancer Terms, "complete remission": https://www.cancer.gov/publications/dictionaries/cancer-terms/def/complete-remission
3. National Cancer Institute, Understanding Cancer Prognosis: https://www.cancer.gov/about-cancer/diagnosis-staging/prognosis
4. American Cancer Society, Targeted Therapy Drugs for Chronic Myeloid Leukemia: https://www.cancer.org/cancer/types/chronic-myeloid-leukemia/treating/targeted-therapies.html