Phác đồ điều trị

Phác đồ điều trị là gì

Phác đồ điều trị là một kế hoạch điều trị nêu rõ liều lượng, lịch dùng và thời gian điều trị. [1] Nói đơn giản, phác đồ giống một "công thức nấu ăn" của bác sĩ: dùng những thuốc nào, mỗi thứ bao nhiêu, cho vào lúc nào, nấu trong bao lâu.

Trong nghiên cứu lâm sàng, người ta còn dùng từ "đề cương" (protocol) để chỉ bản kế hoạch chi tiết mô tả nghiên cứu sẽ làm gì, làm thế nào và vì sao. [1] Trong đời thường ở Việt Nam, "phác đồ" có khi còn được hiểu là hướng dẫn chung của bệnh viện hay Bộ Y tế cho một bệnh; còn trong bài này, phác đồ là kế hoạch dùng thuốc cụ thể cho từng người bệnh.

Vì sao điều này quan trọng với người bệnh

Hai người cùng bị một loại ung thư vẫn có thể nhận hai phác đồ khác nhau. Việc chọn thuốc nào phụ thuộc chủ yếu vào: [3]

• Loại ung thư và mức độ tiến triển.
• Người bệnh đã từng hóa trị trước đó hay chưa.
• Các bệnh khác đi kèm, như tiểu đường hay bệnh tim.

Lịch dùng thuốc và thời gian điều trị còn tuỳ vào mục tiêu điều trị (chữa khỏi, kiểm soát sự phát triển của bệnh hay giảm triệu chứng), loại thuốc và cơ thể người bệnh đáp ứng ra sao. [3] Vì thế, so sánh phác đồ của mình với người khác trong phòng bệnh hay trên mạng thường không có nhiều ý nghĩa.

Đọc tên phác đồ

Nhiều phác đồ phối hợp nhiều thuốc được gọi bằng tên viết tắt ghép từ chữ cái đầu tên thuốc. Ví dụ, FOLFOX là tên một phác đồ hóa trị phối hợp dùng cho ung thư đại trực tràng, gồm leucovorin (acid folinic), fluorouracil và oxaliplatin. Có nhiều biến thể FOLFOX khác nhau, chúng khác nhau ở liều và cách dùng ba thuốc này. [2]

Một số tên khác người bệnh có thể nghe thấy là phác đồ "AC rồi T" trong ung thư vú (nhóm anthracyclin và cyclophosphamid, sau đó đến nhóm taxan) hay các phác đồ có "platinum" trong ung thư phổi. Khi thấy tên viết tắt lạ trên giấy tờ, cách đơn giản nhất là hỏi bác sĩ hoặc dược sĩ xem từng chữ là thuốc gì.

Chu kỳ và cách phác đồ diễn ra

Hóa trị thường được chia thành các chu kỳ. Một chu kỳ gồm thời gian dùng thuốc và thời gian nghỉ. Ví dụ, người bệnh có thể dùng thuốc mỗi ngày trong 1 tuần, rồi nghỉ 3 tuần; 4 tuần này tạo thành một chu kỳ. Thời gian nghỉ giúp cơ thể hồi phục và tạo lại tế bào lành. [3]

Không nên tự ý bỏ lịch điều trị. Tuy nhiên bác sĩ có thể thay đổi lịch hoặc liều khi người bệnh gặp tác dụng phụ; khi đó đội điều trị sẽ hướng dẫn lại cụ thể. [3] Trong suốt quá trình, người bệnh được khám, xét nghiệm máu và chụp chiếu định kỳ để xem phác đồ có hiệu quả không. [3]

Phác đồ có thể được đổi khi bệnh không còn đáp ứng hoặc khi tác dụng phụ quá nặng. Việc chuyển sang phác đồ mới trong bệnh tiến xa thường được gọi là chuyển sang "bước điều trị" tiếp theo.

Câu hỏi nên hỏi bác sĩ

• Phác đồ của tôi gồm những thuốc gì, và tên viết tắt có nghĩa là gì?
• Mỗi chu kỳ kéo dài bao lâu, và tôi cần bao nhiêu chu kỳ?
• Mục tiêu của phác đồ này là chữa khỏi, kiểm soát bệnh hay giảm triệu chứng?
• Nếu tôi gặp tác dụng phụ nặng, phác đồ có thể được điều chỉnh thế nào?
• Có phác đồ nào khác phù hợp với tôi không, kể cả trong nghiên cứu lâm sàng?

Nguồn tham khảo

1. NCI Dictionary of Cancer Terms, regimen và protocol: https://www.cancer.gov/publications/dictionaries/cancer-terms/def/regimen
2. NCI Dictionary of Cancer Terms, FOLFOX: https://www.cancer.gov/publications/dictionaries/cancer-terms/def/folfox
3. National Cancer Institute, Chemotherapy to Treat Cancer: https://www.cancer.gov/about-cancer/treatment/types/chemotherapy