Oxaliplatin (Eloxatin)

Thuốc này là gì và hoạt động thế nào

Oxaliplatin là thuốc hóa trị truyền tĩnh mạch thuộc nhóm hợp chất chứa platin, biệt dược gốc là Eloxatin. Cùng nhóm với cisplatin và carboplatin, oxaliplatin gắn vào ADN của tế bào, làm hỏng ADN và ngăn tế bào sao chép vật chất di truyền. Nhờ vậy, tế bào ung thư và các tế bào phân chia nhanh khác ngừng phát triển và chết. [1] [2]

Oxaliplatin hầu như luôn được dùng trong phác đồ phối hợp, phổ biến nhất là cùng 5-fluorouracil (5-FU) và leucovorin (phác đồ thường gọi là FOLFOX), hoặc cùng capecitabine dạng uống (phác đồ thường gọi là CAPOX hoặc XELOX). [1] [3]

Dùng cho ai

Theo Viện Ung thư Quốc gia Hoa Kỳ (NCI) và nhãn thuốc được Cơ quan Quản lý Thực phẩm và Dược phẩm Hoa Kỳ (FDA) phê duyệt, oxaliplatin phối hợp với 5-fluorouracil và leucovorin được dùng cho: [1] [3]

• Ung thư đại tràng giai đoạn III, điều trị bổ trợ sau khi đã phẫu thuật cắt bỏ hoàn toàn khối u nguyên phát, nhằm giảm nguy cơ tái phát.
• Ung thư đại trực tràng giai đoạn tiến xa.

Trong thực hành lâm sàng, oxaliplatin còn được dùng trong nhiều phác đồ cho các ung thư đường tiêu hóa khác như ung thư dạ dày, tụy, theo đánh giá của bác sĩ ung bướu. Thuốc cũng đang được nghiên cứu cho các loại ung thư khác. [1]

Hiệu quả theo nghiên cứu

Hiệu quả của oxaliplatin trong điều trị bổ trợ được chứng minh qua thử nghiệm quốc tế MOSAIC. Người bệnh ung thư đại tràng giai đoạn II hoặc III đã phẫu thuật cắt bỏ hoàn toàn khối u được chia ngẫu nhiên dùng oxaliplatin cùng 5-fluorouracil và leucovorin, hoặc 5-fluorouracil và leucovorin đơn thuần, trong tổng cộng 6 tháng. Thêm oxaliplatin giúp giảm nguy cơ tái phát, và lợi ích rõ nhất ở giai đoạn III. [3]

Ở ung thư đại trực tràng tiến xa, các nghiên cứu trong nhãn thuốc cho thấy phối hợp oxaliplatin với 5-fluorouracil và leucovorin có hiệu quả ở cả người chưa điều trị và người đã điều trị trước đó. [3]

Tác dụng phụ thường gặp và khi nào cần báo bác sĩ ngay

Tác dụng phụ thường gặp nhất (từ 40% trở lên) gồm: tổn thương thần kinh ngoại biên cảm giác, giảm bạch cầu trung tính, giảm tiểu cầu, thiếu máu, buồn nôn, tăng men gan, tiêu chảy, nôn, mệt mỏi và viêm loét miệng. [3]

Tổn thương thần kinh do oxaliplatin là tác dụng phụ đặc trưng, có hai dạng:

• Cấp tính: tê, ngứa ran ở tay, chân, quanh miệng, hoặc cảm giác co thắt họng, khó nuốt, xuất hiện trong vài ngày sau truyền và nặng lên khi tiếp xúc lạnh. MedlinePlus khuyên trong 5 ngày sau mỗi lần truyền không ăn uống đồ lạnh hơn nhiệt độ phòng, không chạm vật lạnh, tránh máy lạnh, tủ đông, nước lạnh; nếu ra ngoài trời lạnh cần đội mũ, đeo găng, quàng khăn, che miệng mũi. [2]
• Tích lũy: tê bì, mất cảm giác kéo dài ở tay chân, khó cầm nắm, cài cúc áo, đi lại. Tình trạng này có thể kéo dài sau khi ngừng thuốc; bác sĩ có thể giảm liều hoặc ngừng oxaliplatin khi tổn thương thần kinh ảnh hưởng sinh hoạt.

Cần báo bác sĩ ngay nếu: [2] [3]

• Dị ứng nặng: phát ban, nổi mề đay, ngứa, đỏ da, khó thở hoặc khó nuốt, khàn tiếng, cảm giác nghẹn cổ, sưng môi lưỡi, chóng mặt, ngất. Phản ứng có thể xảy ra trong vài phút sau khi truyền, ở bất kỳ đợt nào, và có thể tử vong.
• Sốt, ớn lạnh, dấu hiệu nhiễm trùng.
• Đau đầu, lú lẫn, co giật, rối loạn thị giác: dấu hiệu hội chứng bệnh não có hồi phục phía sau (PRES), hiếm gặp.
• Ho khan, khó thở mới xuất hiện: có thể là tổn thương phổi.
• Tim đập nhanh, không đều, ngất: có thể do kéo dài khoảng QT trên điện tâm đồ.
• Đau cơ, yếu cơ, nước tiểu sẫm màu: dấu hiệu tiêu cơ vân, hiếm gặp.
• Chảy máu bất thường, đặc biệt nếu đang dùng thuốc chống đông.

Theo dõi trong quá trình dùng thuốc

• Công thức máu trước mỗi đợt; bác sĩ trì hoãn truyền nếu bạch cầu hoặc tiểu cầu còn thấp. [3]
• Chức năng gan trước khi bắt đầu và trước mỗi đợt. [3]
• Điện tâm đồ và điện giải (kali, magie) ở người suy tim, nhịp tim chậm, rối loạn điện giải hoặc đang dùng thuốc kéo dài khoảng QT. [3]
• Đánh giá thần kinh mỗi lần khám: mô tả cho bác sĩ mức độ tê bì và ảnh hưởng đến sinh hoạt.
• Chỉ số đông máu (INR) thường xuyên hơn ở người đang dùng thuốc chống đông đường uống. [3]

Tương tác và lưu ý khi dùng

• Thuốc kéo dài khoảng QT (một số thuốc chống loạn nhịp, kháng sinh, thuốc chống nôn, thuốc tâm thần): nên tránh dùng cùng. [3]
• Thuốc chống đông đường uống như warfarin: tăng nguy cơ chảy máu khi phối hợp với phác đồ có 5-fluorouracil. [3]
• Tiền sử dị ứng với thuốc chứa platin (cisplatin, carboplatin): phải báo bác sĩ trước khi truyền. [2]
• Mang thai và tránh thai: thuốc có thể gây hại cho thai nhi; cả nam và nữ cần tránh thai hiệu quả trong thời gian điều trị và một thời gian sau đó. [3]

Câu hỏi nên hỏi bác sĩ

• Tôi dùng oxaliplatin trong phác đồ nào (với 5-fluorouracil truyền hay capecitabine uống), và bao nhiêu đợt?
• Điều trị bổ trợ của tôi kéo dài 3 tháng hay 6 tháng, vì sao?
• Tôi cần tránh lạnh như thế nào sau mỗi lần truyền?
• Khi tê bì tay chân đến mức nào thì cần báo để điều chỉnh thuốc?
• Tê bì có hết sau khi ngừng thuốc không, mất bao lâu?
• Tôi đang dùng thuốc tim mạch, chống đông, có cần kiểm tra thêm gì không?
• Chi phí mỗi đợt và mức bảo hiểm y tế chi trả thế nào?

Nguồn tham khảo

1. Viện Ung thư Quốc gia Hoa Kỳ (NCI): Oxaliplatin
2. MedlinePlus (Thư viện Y khoa Quốc gia Hoa Kỳ): Oxaliplatin
3. Nhãn thuốc được FDA phê duyệt (DailyMed): Oxaliplatin Injection, Solution [Gland Pharma Limited]