Trastuzumab (Herceptin)

Thuốc này là gì và hoạt động thế nào

Trastuzumab là thuốc nhắm trúng đích dạng kháng thể đơn dòng, được truyền tĩnh mạch. Biệt dược gốc là Herceptin. [1][2]

HER2 là một protein nằm trên bề mặt tế bào. Ở một số loại ung thư, tế bào ung thư có quá nhiều HER2, khiến chúng nhận tín hiệu phát triển liên tục và sinh sôi nhanh. Trastuzumab gắn vào HER2, chặn hoạt động của protein này, đồng thời kích hoạt một phản ứng miễn dịch giúp tiêu diệt những tế bào mang nhiều HER2. [1]

Vì cơ chế này, trastuzumab chỉ có tác dụng khi khối u thực sự dương tính với HER2. Người bệnh cần làm xét nghiệm hóa mô miễn dịch (IHC) và, nếu kết quả chưa rõ, xét nghiệm lai tại chỗ huỳnh quang (FISH) để xác định tình trạng HER2 trước khi dùng thuốc. [2]

Ngoài dạng truyền tĩnh mạch, trastuzumab còn có dạng tiêm dưới da (phối hợp với men hyaluronidase), dạng phối hợp sẵn với pertuzumab, và dạng gắn thuốc hóa trị (ado-trastuzumab emtansine). [1] Hiện có nhiều thuốc sinh học tương tự (biosimilar) của trastuzumab; theo MedlinePlus, các thuốc này được xem là có hiệu quả và độ an toàn tương đương thuốc gốc. [3]

Dùng cho ai

Theo Viện Ung thư Quốc gia Hoa Kỳ (NCI) và nhãn thuốc, trastuzumab được phê duyệt cho người lớn trong các trường hợp sau: [1][2]

• Ung thư vú HER2 dương tính giai đoạn sớm (điều trị bổ trợ), ở người có hạch dương tính, hoặc hạch âm tính nhưng thụ thể nội tiết âm tính hay có yếu tố nguy cơ cao. Thuốc được dùng cùng phác đồ doxorubicin, cyclophosphamide rồi paclitaxel hoặc docetaxel; hoặc cùng docetaxel và carboplatin; hoặc dùng đơn độc sau phác đồ hóa trị có anthracycline.
• Ung thư vú HER2 dương tính đã di căn: phối hợp với paclitaxel làm điều trị đầu tiên, hoặc dùng đơn độc ở người đã được hóa trị cho giai đoạn di căn.
• Ung thư biểu mô tuyến dạ dày hoặc vùng nối dạ dày thực quản đã di căn, HER2 dương tính: phối hợp với cisplatin và capecitabine hoặc fluorouracil.

Trong thực hành hiện nay, trastuzumab thường được phối hợp thêm với pertuzumab hoặc dùng trước phẫu thuật (điều trị tân bổ trợ), tùy giai đoạn bệnh và hướng dẫn điều trị. Bác sĩ sẽ giải thích phác đồ cụ thể cho bạn.

Hiệu quả theo nghiên cứu

Hiệu quả của trastuzumab trong ung thư vú giai đoạn sớm được đánh giá qua bốn thử nghiệm ngẫu nhiên lớn (NSABP B31, NCCTG N9831, HERA và BCIRG006) với tổng cộng hơn 10.000 phụ nữ. [2] Trong hai thử nghiệm NSABP B31 và NCCTG N9831, người bệnh được chia ngẫu nhiên dùng hóa trị đơn thuần hoặc hóa trị kèm trastuzumab trong một năm; kết quả được theo dõi trung vị hơn 8 năm. [2] Thêm trastuzumab vào hóa trị giúp giảm nguy cơ tái phát và kéo dài thời gian sống ở người có khối u HER2 dương tính, và trastuzumab trở thành một phần của điều trị chuẩn cho nhóm bệnh này.

Với ung thư vú di căn và ung thư dạ dày di căn HER2 dương tính, thuốc được phê duyệt dựa trên các thử nghiệm cho thấy lợi ích khi thêm vào hóa trị. [1][2] Mức lợi ích ở mỗi người khác nhau; hãy hỏi bác sĩ về mục tiêu điều trị của bạn.

Tác dụng phụ thường gặp và khi nào cần báo bác sĩ ngay

Nhãn thuốc có cảnh báo đóng khung (mức cảnh báo cao nhất) về bốn nguy cơ: bệnh cơ tim, phản ứng khi truyền, độc tính với thai nhi và độc tính ở phổi. [2]

• Tim: trastuzumab có thể làm giảm chức năng co bóp của tim, gây suy tim. Nguy cơ cao nhất khi dùng cùng lúc với thuốc nhóm anthracycline (như doxorubicin). Trong hai thử nghiệm bổ trợ lớn, suy tim gặp ở 3,2% người dùng trastuzumab so với 1,3% ở nhóm không dùng. [2] Nhiều trường hợp suy giảm chức năng tim có thể cải thiện khi ngừng thuốc và điều trị.
• Phản ứng khi truyền: sốt, ớn lạnh, buồn nôn, đau đầu, phát ban, có thể xảy ra trong lúc truyền hoặc đến 24 giờ sau. [3]
• Phổi: tổn thương phổi nặng, hiếm gặp. [3][2]
• Thai nhi: dùng thuốc khi mang thai có thể làm giảm nước ối, gây kém phát triển phổi thai nhi. [2]

Tác dụng phụ thường gặp khác: sốt, ớn lạnh, đau đầu, tiêu chảy, buồn nôn, mệt mỏi, ho, phát ban, đau cơ khớp, nhiễm trùng. Khi phối hợp với hóa trị, thuốc có thể làm nặng thêm tình trạng giảm bạch cầu. [2]

Hãy gọi bác sĩ ngay nếu có: ho, khó thở; phù tay, chân, cổ chân; tăng cân nhanh trong vòng một ngày; chóng mặt, ngất; tim đập nhanh, không đều hoặc đập mạnh. Trong hoặc sau khi truyền, báo ngay nếu thấy sốt, ớn lạnh, nổi mề đay, ngứa, cảm giác thắt họng, khó thở hoặc khó nuốt. [3]

Theo dõi trong quá trình dùng thuốc

Theo dõi tim là việc quan trọng nhất. Bác sĩ sẽ đánh giá chức năng tim (đo phân suất tống máu thất trái bằng siêu âm tim hoặc chụp xạ hình tim) trước khi bắt đầu, định kỳ trong khi điều trị, và tiếp tục một thời gian sau khi kết thúc điều trị bổ trợ. [2] Nếu chức năng tim giảm đáng kể, thuốc có thể được tạm ngừng hoặc ngừng hẳn. [2]

Trong lúc truyền, điều dưỡng sẽ theo dõi sát để phát hiện phản ứng; tốc độ truyền có thể được làm chậm lại nếu cần. [3] Người có khả năng mang thai có thể được thử thai trước khi điều trị. [3] Hãy giữ đúng mọi lịch hẹn khám và xét nghiệm. [3]

Tương tác và lưu ý khi dùng

• Thuốc nhóm anthracycline: dùng anthracycline sau khi ngừng trastuzumab vẫn có thể làm tăng nguy cơ tổn thương tim, vì trastuzumab tồn tại lâu trong cơ thể. Nếu có thể, nên tránh anthracycline trong khoảng 7 tháng sau khi ngừng trastuzumab; nếu bắt buộc dùng, cần theo dõi tim chặt chẽ. [2]
• Bệnh tim, bệnh phổi: báo bác sĩ nếu bạn từng có bệnh tim, tăng huyết áp, bệnh phổi hoặc khối u ở phổi gây khó thở. [3][2]
• Mang thai: tránh thai trong khi điều trị và 7 tháng sau liều cuối. Nếu có thai trong thời gian này, báo bác sĩ ngay. [3]
• Cho con bú: hỏi bác sĩ trước khi cho con bú. [3]
• Thuốc khác: báo mọi thuốc kê đơn, không kê đơn, vitamin, thảo dược đang dùng. [3]
• Phẫu thuật, nha khoa: báo bác sĩ và nha sĩ biết mình đang dùng trastuzumab. [3]

Câu hỏi nên hỏi bác sĩ

• Kết quả xét nghiệm HER2 của tôi là gì, đã được khẳng định bằng phương pháp nào?
• Tôi sẽ dùng trastuzumab cùng những thuốc nào, và tổng thời gian điều trị là bao lâu?
• Tôi sẽ được kiểm tra tim bằng cách nào, bao lâu một lần?
• Tôi có thể dùng thuốc sinh học tương tự hoặc dạng tiêm dưới da thay cho dạng truyền không?
• Tôi có cần thêm pertuzumab hoặc điều trị trước phẫu thuật không?
• Nếu chức năng tim giảm trong khi điều trị, kế hoạch sẽ thay đổi thế nào?
• Bảo hiểm y tế chi trả trastuzumab ra sao, có chương trình hỗ trợ nào không?

Nguồn tham khảo

1. Viện Ung thư Quốc gia Hoa Kỳ (NCI): Trastuzumab
2. Nhãn thuốc được FDA phê duyệt (DailyMed): Herceptin (Trastuzumab) Injection, Powder, Lyophilized, For Solution [Genentech, Inc.]
3. MedlinePlus (Thư viện Y khoa Quốc gia Hoa Kỳ): Trastuzumab