Lapatinib (Tykerb, Tyverb)

Thuốc này là gì và hoạt động thế nào

Lapatinib là thuốc nhắm trúng đích dạng uống, thuộc nhóm ức chế tyrosine kinase, tác động lên HER2 và EGFR. Biệt dược gốc là Tykerb (tên tại châu Âu là Tyverb), hiện thuộc hãng Novartis. [1] [2]

HER2 là một protein trên bề mặt tế bào, truyền tín hiệu thúc đẩy tế bào phát triển. Ở ung thư vú HER2 dương tính, tế bào ung thư có quá nhiều HER2 nên phát triển nhanh hơn. Khác với trastuzumab là kháng thể gắn vào phần HER2 bên ngoài tế bào, lapatinib là phân tử nhỏ đi vào bên trong tế bào và chặn phần "công tắc" kinase của HER2. [1] Nhờ vậy thuốc có thể làm chậm hoặc ngừng sự phát triển của tế bào có nhiều HER2. [1]

Vì là phân tử nhỏ dùng đường uống, lapatinib là một trong các thuốc kháng HER2 được quan tâm khi có di căn não, dù hiện nay đã có thêm nhiều lựa chọn mới trong nhóm kháng HER2.

Dùng cho ai

Theo nhãn thuốc được Cơ quan Quản lý Thực phẩm và Dược phẩm Hoa Kỳ (FDA) phê duyệt, lapatinib được dùng phối hợp với: [2]

• Capecitabine, cho ung thư vú tiến triển hoặc di căn có HER2 bộc lộ quá mức, ở người đã dùng anthracycline, taxane và trastuzumab trước đó. Người bệnh cần đã tiến triển khi dùng trastuzumab trước khi bắt đầu phác đồ này.

• Letrozole, cho phụ nữ đã mãn kinh bị ung thư vú di căn có thụ thể nội tiết dương tính và HER2 bộc lộ quá mức, khi có chỉ định điều trị nội tiết. Nhãn thuốc lưu ý phối hợp lapatinib với thuốc ức chế aromatase chưa được so sánh với phác đồ hoá trị có trastuzumab. [2]

Hiện nay, trong nhóm thuốc kháng HER2 đã có thêm các thuốc như pertuzumab, trastuzumab deruxtecan, tucatinib. Bác sĩ sẽ cân nhắc vị trí của lapatinib tuỳ các thuốc đã dùng, tình trạng di căn não và khả năng tiếp cận.

Hiệu quả theo nghiên cứu

Nhãn thuốc mô tả một thử nghiệm ngẫu nhiên pha 3 trên 399 người bệnh ung thư vú HER2 dương tính tiến triển hoặc di căn, đã tiến triển sau anthracycline, taxane và trastuzumab. Người bệnh được chia ngẫu nhiên dùng lapatinib phối hợp capecitabine hoặc capecitabine đơn thuần. Tiêu chí chính là thời gian đến khi bệnh tiến triển. [2]

Theo đánh giá độc lập, thời gian trung vị đến khi bệnh tiến triển là khoảng 27,1 tuần ở nhóm phối hợp so với 18,6 tuần ở nhóm capecitabine đơn thuần. [2] Dựa trên kết quả phân tích giữa kỳ, nghiên cứu đã dừng tuyển thêm người bệnh. [2]

Kết quả này cho thấy việc thêm lapatinib giúp kéo dài thời gian kiểm soát bệnh. Mức lợi ích ở mỗi người khác nhau và bác sĩ sẽ đánh giá bằng chụp chiếu định kỳ.

Tác dụng phụ thường gặp và khi nào cần báo bác sĩ ngay

Khi phối hợp với capecitabine, các tác dụng phụ gặp ở hơn 20% người bệnh gồm tiêu chảy, hội chứng bàn tay bàn chân (đỏ, đau, tê hoặc bong da lòng bàn tay, lòng bàn chân), buồn nôn, phát ban, nôn và mệt mỏi. Khi phối hợp với letrozole, hay gặp tiêu chảy, phát ban, buồn nôn và mệt mỏi. [2] Các triệu chứng khác gồm ợ nóng, loét môi miệng họng, chán ăn, khô da, đau tay chân hoặc lưng, khó ngủ. [3]

Nhãn thuốc có cảnh báo đóng khung (mức cảnh báo cao nhất) về độc tính gan, có thể nặng và đã có trường hợp tử vong (chưa chắc chắn nguyên nhân). [2] Tổn thương gan có thể xuất hiện sau vài ngày hoặc nhiều tháng kể từ khi bắt đầu thuốc. [3]

Các cảnh báo khác gồm giảm chức năng co bóp thất trái của tim (phần lớn xảy ra trong 12 tuần đầu), tiêu chảy nặng, bệnh phổi kẽ và viêm phổi, kéo dài khoảng QT trên điện tâm đồ, và phản ứng da nặng. [2]

Hãy gọi bác sĩ ngay nếu có: [3]

• Ngứa, vàng da hoặc vàng mắt, nước tiểu sẫm, đau bụng trên bên phải, chảy máu bất thường, phân nhạt hoặc sẫm màu.

• Khó thở, ho khan, ho ra đờm hồng hoặc có máu.

• Tim đập nhanh, không đều hoặc đập mạnh; yếu người; phù tay chân.

• Phát ban, sốt, phồng rộp hoặc bong tróc da.

• Tiêu chảy nhiều lần không đỡ với thuốc cầm tiêu chảy.

Theo dõi trong quá trình dùng thuốc

Theo nhãn thuốc, cần xác nhận phân suất tống máu thất trái bình thường trước khi bắt đầu lapatinib và tiếp tục đánh giá trong quá trình điều trị. Xét nghiệm chức năng gan được làm trước khi bắt đầu, sau đó mỗi 4 đến 6 tuần và khi cần. Nếu chức năng gan thay đổi nặng, phải ngừng thuốc và không dùng lại. [2] Bác sĩ có thể cho làm điện tâm đồ và kiểm tra chất điện giải. [2]

Tiêu chảy cần được xử trí sớm bằng thuốc cầm tiêu chảy và bù nước, điện giải khi nặng. [2] Hãy hỏi bác sĩ trước về cách xử trí tiêu chảy tại nhà.

Tương tác và lưu ý khi dùng

Nên tránh dùng chung lapatinib với thuốc ức chế mạnh hoặc thuốc gây cảm ứng mạnh men CYP3A4; nếu không tránh được, bác sĩ có thể điều chỉnh liều. Lapatinib cũng có thể làm tăng nồng độ các thuốc khác được chuyển hoá qua CYP3A4, CYP2C8 hoặc vận chuyển qua P-glycoprotein. [2] Bưởi và nước ép bưởi có thể ảnh hưởng men CYP3A4; hãy hỏi bác sĩ trước khi dùng.

Hãy báo bác sĩ nếu bạn có bệnh gan hoặc bệnh tim. [3] Lapatinib có thể gây hại cho thai nhi; người bệnh cần dùng biện pháp tránh thai hiệu quả theo hướng dẫn. [2]

Câu hỏi nên hỏi bác sĩ

• Vì sao lapatinib được chọn cho tôi thay vì các thuốc kháng HER2 khác?

• Lapatinib sẽ được phối hợp với capecitabine hay letrozole?

• Tôi cần xét nghiệm gan và siêu âm tim vào những thời điểm nào?

• Nếu tiêu chảy, tôi nên dùng thuốc gì và khi nào cần gọi bác sĩ?

• Lapatinib có tác dụng với di căn não của tôi không?

• Chi phí thuốc hằng tháng và mức bảo hiểm y tế chi trả thế nào?

Nguồn tham khảo

1. Viện Ung thư Quốc gia Hoa Kỳ (NCI): Lapatinib
2. Nhãn thuốc được FDA phê duyệt (DailyMed): Tykerb (Lapatinib) Tablet [Novartis Pharmaceuticals Corporation]
3. MedlinePlus (Thư viện Y khoa Quốc gia Hoa Kỳ): Lapatinib