Xét nghiệm tế bào học

Xét nghiệm tế bào học là gì

Tế bào học là việc nghiên cứu tế bào dưới kính hiển vi. [1] Trong ung thư, xét nghiệm tế bào học là soi những tế bào riêng lẻ hoặc cụm tế bào nhỏ để tìm dấu hiệu bất thường, trong khi xét nghiệm mô bệnh học (giải phẫu bệnh) soi cả một mẩu mô lấy bằng sinh thiết. [2] [4]

Có thể so sánh thế này: mô bệnh học giống như xem cả một bức tường gạch, thấy được các viên gạch xếp với nhau thế nào; còn tế bào học giống như nhặt vài viên gạch rơi ra để xem từng viên. Nhìn từng viên đã có thể thấy viên nào nứt vỡ, nhưng không biết bức tường bị hư đến đâu.

Vì sao điều này quan trọng với người bệnh

So với sinh thiết mô, lấy mẫu tế bào học thường: [4]

• Dễ làm hơn
• Ít đau hơn
• Ít biến chứng nghiêm trọng hơn
• Rẻ hơn

Đổi lại, tế bào học cho thông tin ít chi tiết hơn. Xét nghiệm không cho biết tế bào sắp xếp ra sao trong mô, cũng không cho biết khối u đã ăn sâu tới đâu. [4] Vì vậy, nếu tế bào học gợi ý ung thư, bác sĩ thường vẫn làm sinh thiết để khẳng định chẩn đoán trước khi điều trị. [4] Đây là điểm khác biệt quan trọng về độ chắc chắn giữa tế bào học và mô bệnh học.

Tế bào học có hai mục đích: tầm soát ở người chưa có triệu chứng (ví dụ xét nghiệm Pap cổ tử cung), và chẩn đoán khi đã có dấu hiệu bất thường. [4]

Mẫu được lấy như thế nào

Chọc hút kim nhỏ (FNA). Dùng một kim rất mảnh, rỗng, gắn ống tiêm để hút một ít dịch và mảnh mô nhỏ từ vùng bất thường, như hạch, khối ở vú hoặc nhân tuyến giáp. [3] [4] Nếu khối nằm nông, sờ được, bác sĩ chọc trực tiếp; nếu nằm sâu, dùng siêu âm hoặc chụp cắt lớp vi tính để dẫn đường. [4] Thủ thuật thường ít đau, không cần rạch da, đôi khi có kết quả ngay trong ngày. Nhược điểm là đôi khi kim nhỏ không lấy đủ tế bào để kết luận hoặc để làm thêm xét nghiệm. [2]

Dịch cơ thể. Nhiều loại dịch có thể được lấy để tìm tế bào ung thư: [4]

• Dịch màng phổi, dịch ổ bụng (dịch cổ trướng), dịch màng tim
• Dịch não tủy
• Đờm
• Nước tiểu
• Dịch tiết từ núm vú

Phết hoặc chải tế bào. Nhẹ nhàng cạo hoặc chải lấy tế bào trên bề mặt cơ quan. Ví dụ điển hình là xét nghiệm Pap (phết tế bào cổ tử cung). Cũng có thể chải tế bào ở miệng, họng, thực quản, dạ dày, đường mật, đường thở, thường qua nội soi. Đôi khi bác sĩ bơm dịch rửa rồi hút lại để lấy tế bào. [4]

Đọc kết quả thế nào

Phiếu kết quả cho biết có thấy tế bào bất thường hay tế bào ung thư hay không. Tế bào học chẩn đoán còn giúp đánh giá các kết quả tầm soát bất thường và phân loại bệnh. Khi kết quả gợi ý ung thư, bước tiếp theo thường là sinh thiết mô để khẳng định. [4] Nếu mẫu quá ít để kết luận, có thể phải lấy mẫu lại. [2]

Tiêu bản tế bào học được lưu giữ một thời gian, nên có thể gửi đi đọc lại để lấy ý kiến thứ hai, hoặc so sánh nếu sau này nghi bệnh tái phát. [4]

Câu hỏi nên hỏi bác sĩ

• Vì sao tôi được làm tế bào học mà không sinh thiết mô ngay?
• Nếu kết quả nghi ngờ, tôi có cần sinh thiết thêm không?
• Mẫu tế bào của tôi có đủ để làm thêm xét nghiệm gen hay hóa mô miễn dịch không?
• Bao lâu có kết quả?

Nguồn tham khảo

1. National Cancer Institute, Dictionary of Cancer Terms: cytology: https://www.cancer.gov/publications/dictionaries/cancer-terms/def/cytology
2. American Cancer Society, How Is a Biopsy Done?: https://www.cancer.org/cancer/diagnosis-staging/tests/biopsy-and-cytology-tests/biopsy-types.html
3. National Cancer Institute, Dictionary of Cancer Terms: fine-needle aspiration biopsy: https://www.cancer.gov/publications/dictionaries/cancer-terms/def/fine-needle-aspiration-biopsy
4. American Cancer Society, How Is a Cytology Test Done?: https://www.cancer.org/cancer/diagnosis-staging/tests/biopsy-and-cytology-tests/cytology-types.html