Sinh thiết hạch cửa (hạch gác)

Sinh thiết hạch cửa là gì

Hạch bạch huyết là những cơ quan nhỏ hình hạt đậu nằm dọc hệ bạch huyết, tập trung nhiều ở cổ, nách, ngực, bụng và bẹn. Chúng lọc dịch bạch huyết và giữ lại vi khuẩn, tế bào bất thường. Nhiều loại ung thư lan theo đường bạch huyết, và nơi đầu tiên tế bào ung thư hay đến là các hạch lân cận. [1]

Hạch cửa (còn gọi là hạch gác, hạch lính gác) là hạch đầu tiên mà tế bào ung thư có khả năng lan tới nhất từ khối u. Có khi có nhiều hơn một hạch cửa. [1] Có thể hình dung như trạm gác đầu tiên trên con đường từ khối u đi ra: kiểm tra trạm gác này là biết "kẻ địch" đã vượt qua chưa.

Sinh thiết hạch cửa là thủ thuật tìm, lấy ra và kiểm tra hạch này dưới kính hiển vi, dành cho người đã được chẩn đoán ung thư. [1]

Vì sao điều này quan trọng với người bệnh

Trước đây, để biết ung thư vú đã lan tới hạch chưa, bác sĩ thường nạo vét hết các hạch nách, khoảng 20 đến 40 hạch. Việc lấy nhiều hạch làm tăng nguy cơ phù bạch huyết ở tay và các biến chứng khác. [1]

Sinh thiết hạch cửa giúp: [1] [2]

• Xếp giai đoạn bệnh chính xác mà chỉ cần lấy một vài hạch.
• Tránh mổ nạo vét hạch rộng nếu hạch cửa không có ung thư, vì khi đó khả năng ung thư đã lan xa hơn là rất thấp.
• Giảm biến chứng, nhất là phù bạch huyết, so với nạo vét toàn bộ hạch.

Các thử nghiệm lâm sàng lớn ở ung thư vú cho thấy, ở phụ nữ không có dấu hiệu di căn hạch nách trên lâm sàng, chỉ sinh thiết hạch cửa mà không nạo vét hạch nách vẫn đủ để xếp giai đoạn và kiểm soát tái phát tại vùng, khi được điều trị đầy đủ bằng phẫu thuật, thuốc toàn thân và xạ trị. [1]

Kỹ thuật này dùng nhiều nhất cho ung thư vú và u hắc tố (melanoma), đôi khi cho ung thư dương vật, ung thư nội mạc tử cung, và đang được nghiên cứu với nhiều loại ung thư khác. [1]

Thủ thuật diễn ra thế nào

• Đánh dấu hạch: bác sĩ tiêm một chất phóng xạ liều thấp, chất màu xanh, hoặc cả hai vào gần khối u. Chất này theo đường bạch huyết đến hạch cửa trước tiên. [1] [2]
• Tìm hạch: bác sĩ dùng máy dò phóng xạ và quan sát hạch bắt màu xanh để xác định hạch cửa. [1]
• Lấy hạch: rạch một đường nhỏ trên da và lấy hạch ra, gửi bác sĩ giải phẫu bệnh kiểm tra. [1] [2]

Thủ thuật thường làm cùng lúc với mổ lấy khối u, có thể về trong ngày hoặc nằm viện ngắn. [1]

Kết quả có ý nghĩa gì

• Âm tính (không có tế bào ung thư): gợi ý ung thư chưa lan tới hạch vùng. Thường không cần lấy thêm hạch. [1] [2]
• Dương tính (có tế bào ung thư): ung thư có thể đã lan tới các hạch khác trong vùng và có thể xa hơn. Bác sĩ có thể lấy thêm hạch ngay trong ca mổ hoặc ở lần mổ sau. Tuy vậy, nghiên cứu cho thấy trong một số trường hợp ung thư vú, có thể an toàn khi để lại các hạch còn lại, tùy kích thước khối u, cách mổ và kế hoạch điều trị sau mổ. [1] [2]

Kết quả hạch giúp bác sĩ xếp giai đoạn và lên kế hoạch điều trị tiếp theo. [1]

Tác dụng phụ và hạn chế

Lấy ít hạch thường đi kèm ít tác dụng phụ hơn, nhưng vẫn có thể gặp: [1]

• Phù bạch huyết (sưng tay hoặc chân do ứ dịch bạch huyết), nguy cơ thấp hơn so với nạo vét nhiều hạch
• Tụ dịch dưới vết mổ
• Tê, đau, bầm tím, nhiễm trùng vết mổ
• Khó cử động vùng liên quan
• Phản ứng da hoặc dị ứng với chất màu xanh

Âm tính giả có thể xảy ra: hạch cửa không thấy ung thư nhưng thực tế tế bào ung thư đã lan tới hạch khác hoặc cơ quan khác. [1] Vì vậy người bệnh vẫn cần tái khám theo lịch.

Câu hỏi nên hỏi bác sĩ

• Tôi có phù hợp để chỉ làm sinh thiết hạch cửa thay vì nạo vét hạch không?
• Nếu hạch cửa dương tính, bước tiếp theo của tôi sẽ là gì?
• Nguy cơ phù bạch huyết của tôi thế nào và làm sao để phòng?
• Chất đánh dấu có ảnh hưởng gì đến tôi không?

Nguồn tham khảo

1. National Cancer Institute, Sentinel Lymph Node Biopsy: https://www.cancer.gov/about-cancer/diagnosis-staging/staging/sentinel-node-biopsy-fact-sheet
2. American Cancer Society, Lymph Node Surgery for Breast Cancer: https://www.cancer.org/cancer/types/breast-cancer/treatment/surgery-for-breast-cancer/lymph-node-surgery-for-breast-cancer.html