Nạo vét hạch

Nạo vét hạch là gì

Hạch bạch huyết là những "trạm lọc" nhỏ nằm dọc hệ bạch huyết, giúp cơ thể chống nhiễm trùng. Tế bào ung thư khi bắt đầu lan thường đi tới các hạch gần khối u trước tiên.

Nạo vét hạch là phẫu thuật lấy các hạch bạch huyết ra và gửi mẫu mô đi soi dưới kính hiển vi để tìm dấu hiệu ung thư. Nạo vét hạch vùng là lấy một số hạch trong vùng khối u; nạo vét hạch triệt để là lấy hầu hết hoặc toàn bộ hạch trong vùng. [1] Việc này thường được làm cùng lúc với ca mổ lấy khối u. [4]

Khác với nạo vét hạch, sinh thiết hạch cửa chỉ lấy một hoặc vài hạch "đầu tiên" nhận dịch bạch huyết từ khối u để kiểm tra. [2]

Vì sao điều này quan trọng với người bệnh

Nạo vét hạch có hai mục đích chính: [2]

• Xác định giai đoạn: biết hạch có ung thư hay không, và bao nhiêu hạch bị ảnh hưởng, giúp bác sĩ xếp giai đoạn và quyết định có cần hóa trị, xạ trị hay thuốc sau mổ không. [4]
• Giảm nguy cơ tái phát tại vùng: lấy đi những hạch có thể đang chứa tế bào ung thư.

Ở ung thư vú, trước đây người bệnh thường được nạo vét toàn bộ hạch nách (vùng nách thường có khoảng 20 đến 40 hạch). Vì lấy nhiều hạch làm tăng nguy cơ tác dụng phụ, các nghiên cứu lớn đã được tiến hành. Kết quả cho thấy với người không có dấu hiệu lâm sàng di căn hạch nách và được điều trị đầy đủ, chỉ sinh thiết hạch cửa mà không nạo vét hạch nách là đủ để xếp giai đoạn và ngăn tái phát tại vùng. [2] Vì vậy ngày nay nhiều người bệnh không cần nạo vét hạch rộng như trước. Tuy vậy, nạo vét hạch vẫn là một phần quan trọng trong phẫu thuật nhiều loại ung thư khác, ví dụ dạ dày, đại trực tràng, phổi, đầu cổ.

Tác dụng phụ cần biết

Mọi phẫu thuật lấy hạch đều có thể gây tác dụng phụ, nhưng lấy càng ít hạch thì thường càng ít tác dụng phụ, nhất là tác dụng phụ nặng như phù bạch huyết. [2] Các tác dụng phụ có thể gặp: [2]

• Phù bạch huyết: sưng do dịch bạch huyết ứ lại vì các mạch bạch huyết bị cắt. Nguy cơ tăng theo số hạch bị lấy.
• Tụ dịch tại vùng mổ, tạo thành khối hoặc cục.
• Tê, châm chích, sưng, bầm, đau vùng mổ, tăng nguy cơ nhiễm trùng.
• Khó cử động phần cơ thể liên quan, ví dụ cánh tay sau nạo vét hạch nách.

Phù bạch huyết: nhận biết và phòng ngừa

Phù bạch huyết có thể xuất hiện sớm hoặc nhiều năm sau mổ. Dấu hiệu gồm: cảm giác nặng, căng hoặc chật ở tay, chân hay vùng đã mổ hoặc xạ trị; sưng, ấn vào có thể để lại vết lõm; tê hoặc châm chích; khó cử động hoặc yếu tay chân. [3] Phù bạch huyết dễ kiểm soát hơn khi điều trị sớm, vì vậy hãy báo bác sĩ ngay khi thấy các dấu hiệu này. [3]

Phù bạch huyết làm tăng nguy cơ viêm mô tế bào, một nhiễm trùng da có thể nguy hiểm. Nếu vùng phù đỏ, nóng, đau tăng hoặc có sốt, cần đi khám ngay. [3]

Không có cách phòng hoàn toàn, nhưng có thể giảm nguy cơ: [3]

• Bảo vệ da khỏi trầy xước, bỏng; đeo găng khi nấu ăn, làm vườn; dưỡng ẩm da.
• Tập luyện đều đặn theo hướng dẫn, vì vận động giúp dịch bạch huyết lưu thông.
• Tránh đè ép vùng bị ảnh hưởng: không mặc đồ bó, không xách túi nặng bằng tay bên mổ, đo huyết áp và lấy máu ở tay bên kia.
• Tránh nóng và nắng gắt.

Câu hỏi nên hỏi bác sĩ

• Tôi có cần nạo vét hạch không, hay chỉ sinh thiết hạch cửa là đủ?
• Bao nhiêu hạch sẽ được lấy, và kết quả hạch ảnh hưởng thế nào tới điều trị sau mổ?
• Nguy cơ phù bạch huyết của tôi cao hay thấp?
• Tôi nên tập vận động thế nào sau mổ, và bắt đầu khi nào?
• Dấu hiệu nào cần đi khám ngay?

Nguồn tham khảo

1. NCI Dictionary of Cancer Terms, lymph node dissection: https://www.cancer.gov/publications/dictionaries/cancer-terms/def/lymph-node-dissection
2. National Cancer Institute, Sentinel Lymph Node Biopsy: https://www.cancer.gov/about-cancer/diagnosis-staging/staging/sentinel-node-biopsy-fact-sheet
3. National Cancer Institute, Lymphedema and Cancer Treatment: https://www.cancer.gov/about-cancer/treatment/side-effects/lymphedema
4. National Cancer Institute, Surgery to Treat Cancer: https://www.cancer.gov/about-cancer/treatment/types/surgery