Etoposide (Vepesid)

Thuốc này là gì và hoạt động thế nào

Etoposide là thuốc hoá trị thuộc nhóm dẫn xuất podophyllotoxin, biệt dược gốc là Vepesid. Thuốc có dạng dung dịch hoặc bột pha để truyền tĩnh mạch tại cơ sở y tế, và cũng có dạng viên nang uống. [1] [2]

Etoposide ức chế men topoisomerase II, một men giúp tế bào tháo xoắn và nối lại chuỗi ADN khi nhân đôi. Khi men này bị chặn, ADN của tế bào ung thư bị đứt gãy và tế bào không phân chia tiếp được. Nhờ vậy thuốc làm chậm hoặc ngừng sự phát triển của tế bào ung thư. [1]

Etoposide thường được dùng phối hợp với các thuốc hoá trị khác, đặc biệt là thuốc nhóm platinum như cisplatin hoặc carboplatin. Thuốc chỉ nên được dùng dưới sự giám sát của bác sĩ có kinh nghiệm sử dụng thuốc hoá trị. [1] [2]

Dùng cho ai

Theo Viện Ung thư Quốc gia Hoa Kỳ (NCI) và nhãn thuốc được phê duyệt, etoposide được dùng phối hợp với thuốc khác để điều trị: [3] [2]

• Ung thư phổi tế bào nhỏ (SCLC): dùng cùng các thuốc hoá trị khác làm điều trị bước đầu. Đây là một trong những chỉ định quan trọng nhất của etoposide trong thực hành.

• Ung thư tinh hoàn: dùng cho người bệnh đã được phẫu thuật, xạ trị hoặc hoá trị khác mà bệnh không cải thiện hoặc nặng lên. [3] [1]

Etoposide cũng đang được nghiên cứu cho một số loại ung thư khác. Ngoài dạng etoposide thông thường, còn có dạng etoposide phosphate. [3] Trong ung thư phổi tế bào nhỏ giai đoạn lan tràn, etoposide phối hợp với thuốc platinum thường là nền tảng, có thể kết hợp thêm thuốc miễn dịch theo đánh giá của bác sĩ. Quyết định cụ thể phụ thuộc vào giai đoạn bệnh, thể trạng và khả năng tiếp cận thuốc.

Hiệu quả theo nghiên cứu

Etoposide là thuốc được sử dụng từ lâu và đã có vị trí trong nhiều phác đồ chuẩn. Nhãn thuốc xác định vai trò của etoposide phối hợp với các thuốc hoá trị khác trong điều trị bước đầu ung thư phổi tế bào nhỏ. [2] Hiệu quả thực tế phụ thuộc vào giai đoạn bệnh, các thuốc phối hợp và mức độ dung nạp của từng người.

Ung thư phổi tế bào nhỏ thường đáp ứng tốt với hoá trị ở giai đoạn đầu điều trị, nhưng dễ tái phát. Vì vậy, việc tái khám và chụp đánh giá định kỳ sau điều trị rất quan trọng. Ung thư tinh hoàn nói chung có khả năng đáp ứng hoá trị cao; bác sĩ sẽ giải thích mục tiêu điều trị cụ thể trong trường hợp của bạn.

Tác dụng phụ thường gặp và khi nào cần báo bác sĩ ngay

Tác dụng phụ quan trọng nhất của etoposide là giảm các tế bào máu trong tuỷ xương (ức chế tuỷ). Mức giảm phụ thuộc vào liều và là yếu tố giới hạn liều. Bạch cầu thường xuống thấp nhất khoảng 7 đến 14 ngày sau khi dùng thuốc, tiểu cầu khoảng 9 đến 16 ngày, và tuỷ xương thường hồi phục vào khoảng ngày thứ 20. [2] Giảm bạch cầu làm tăng nguy cơ nhiễm trùng; giảm tiểu cầu làm tăng nguy cơ chảy máu.

Buồn nôn và nôn là tác dụng phụ tiêu hoá chính, thường ở mức nhẹ đến vừa và kiểm soát được bằng thuốc chống nôn. [2] Rụng tóc, mệt mỏi và chán ăn cũng có thể gặp. Hiếm gặp hơn, đã có báo cáo về bệnh bạch cầu cấp xuất hiện sau điều trị ở người dùng etoposide phối hợp với các thuốc chống ung thư khác. [2]

Hãy liên hệ bác sĩ ngay nếu có: [1]

• Sốt, đau họng, ho kéo dài và nghẹt mũi, hoặc dấu hiệu nhiễm trùng khác.

• Chảy máu hoặc bầm tím bất thường.

• Phân có máu hoặc đen như hắc ín.

• Nôn ra máu hoặc chất màu nâu giống bã cà phê.

Trong hoặc ngay sau khi truyền, nếu thấy khó thở, choáng váng, phát ban hoặc tức ngực, cần báo ngay cho nhân viên y tế đang theo dõi.

Theo dõi trong quá trình dùng thuốc

Bác sĩ sẽ cho xét nghiệm công thức máu thường xuyên trước và trong quá trình điều trị. [1] Kết quả xét nghiệm giúp quyết định có thể truyền đợt tiếp theo đúng hẹn hay cần hoãn, giảm liều hoặc dùng thêm thuốc hỗ trợ tạo bạch cầu.

Người bệnh nên đo nhiệt độ khi thấy mệt, ớn lạnh; giữ vệ sinh tay, răng miệng; tránh tiếp xúc người đang ốm trong những ngày bạch cầu xuống thấp. Hãy báo cho bác sĩ về các bệnh gan, thận đang mắc vì chúng có thể ảnh hưởng tới việc chuyển hoá và thải thuốc.

Tương tác và lưu ý khi dùng

Dùng etoposide dạng uống cùng cyclosporin liều cao có thể làm tăng đáng kể lượng etoposide trong máu. [2] Hãy cho bác sĩ biết tất cả thuốc, thực phẩm chức năng và thảo dược bạn đang dùng.

Etoposide có thể gây hại cho thai nhi. Người bệnh cần tránh mang thai hoặc làm cho bạn tình mang thai trong thời gian điều trị và hỏi bác sĩ về biện pháp tránh thai phù hợp. Người trẻ muốn có con sau này nên hỏi về khả năng bảo tồn sinh sản (trữ tinh trùng, trữ trứng) trước khi bắt đầu hoá trị, nhất là với ung thư tinh hoàn.

Câu hỏi nên hỏi bác sĩ

• Etoposide sẽ được phối hợp với thuốc nào trong phác đồ của tôi, và mục tiêu điều trị là gì?

• Khi nào bạch cầu của tôi xuống thấp nhất, và tôi cần làm gì trong những ngày đó?

• Nếu sốt khi đang điều trị, tôi nên gọi ai hoặc đến đâu?

• Tôi có cần bảo tồn khả năng sinh sản trước khi bắt đầu không?

• Tôi sẽ được đánh giá đáp ứng sau bao nhiêu đợt và bằng cách nào?

• Chi phí điều trị và mức bảo hiểm y tế chi trả cho phác đồ này thế nào?

Nguồn tham khảo

1. MedlinePlus (Thư viện Y khoa Quốc gia Hoa Kỳ): Etoposide
2. Nhãn thuốc được FDA phê duyệt (DailyMed): Vepesid (Etoposide) Capsule [Amneal Pharmaceuticals Ny Llc]
3. Viện Ung thư Quốc gia Hoa Kỳ (NCI): Etoposide