Bevacizumab (Avastin)

Thuốc này là gì và hoạt động thế nào

Bevacizumab là thuốc điều trị ung thư thuộc nhóm điều trị nhắm trúng đích, cụ thể là thuốc ức chế quá trình tạo mạch. Biệt dược gốc của thuốc là Avastin. Thuốc được dùng bằng đường truyền tĩnh mạch tại bệnh viện hoặc cơ sở y tế, do bác sĩ hoặc điều dưỡng thực hiện. [1], [2]

Một số tế bào ung thư tạo ra nhiều protein gọi là yếu tố tăng trưởng nội mô mạch máu (VEGF). Protein này kích thích hình thành các mạch máu mới để cung cấp oxy và chất dinh dưỡng cho khối u. Bevacizumab gắn vào VEGF và làm giảm hoạt động của protein này. Nhờ đó, thuốc có thể làm chậm sự hình thành mạch máu nuôi khối u, từ đó góp phần làm chậm sự phát triển hoặc lan rộng của ung thư. [1], [2]

Bevacizumab có thể được dùng riêng trong một số tình huống hoặc phối hợp với hóa trị, thuốc điều trị miễn dịch hay thuốc khác, tùy loại ung thư và tình trạng cụ thể. Các thuốc sinh học tương tự bevacizumab có cơ chế tác dụng và mức độ an toàn tương đương theo thông tin dành cho người bệnh, nhưng việc lựa chọn sản phẩm nào vẫn do bác sĩ quyết định. [2]

Dùng cho ai

Bevacizumab được phê duyệt trong một số tình huống sau:

• Ung thư cổ tử cung: bệnh đã dai dẳng, tái phát hoặc di căn. Thuốc thường được phối hợp với paclitaxel và cisplatin, hoặc paclitaxel và topotecan. [1], [3]

• Ung thư đại trực tràng di căn: có thể phối hợp với hóa trị nền fluorouracil trong điều trị bước đầu hoặc bước thứ hai. Trong một số trường hợp bệnh tiến triển sau phác đồ bước đầu có bevacizumab, thuốc có thể được phối hợp với hóa trị nền fluoropyrimidine và irinotecan, hoặc oxaliplatin. Avastin không được chỉ định để điều trị bổ trợ sau phẫu thuật cho ung thư đại tràng theo nhãn thuốc được phê duyệt. [1], [3]

• Ung thư phổi không tế bào nhỏ dạng không phải tế bào vảy (nonsquamous non small cell lung cancer): bệnh đã lan rộng, không thể phẫu thuật cắt bỏ hoặc tái phát. Bevacizumab được dùng phối hợp với carboplatin và paclitaxel trong điều trị bước đầu. [1], [3]

• U nguyên bào thần kinh đệm tái phát: đây là một dạng ung thư não, sử dụng ở người trưởng thành. [1], [3]

• Ung thư biểu mô tế bào gan: bệnh không thể phẫu thuật hoặc đã di căn, ở người chưa từng điều trị toàn thân trước đó. Avastin được phối hợp với atezolizumab trong tình huống này. [1], [3]

• Ung thư thận tế bào trong suốt di căn: bevacizumab được dùng phối hợp với interferon alfa. [1], [3]

• Ung thư biểu mô buồng trứng, ung thư ống dẫn trứng hoặc ung thư phúc mạc nguyên phát: thuốc có thể được dùng sau phẫu thuật cùng carboplatin và paclitaxel, sau đó tiếp tục dùng riêng trong bệnh giai đoạn III hoặc IV. Thuốc cũng có thể được phối hợp với paclitaxel, doxorubicin dạng liposome pegylated hoặc topotecan khi bệnh tái phát, kháng hóa trị chứa platinum và người bệnh đã trải qua không quá hai loại phác đồ hóa trị trước đó. Với bệnh tái phát còn nhạy với platinum, thuốc có thể phối hợp với carboplatin và paclitaxel, hoặc carboplatin và gemcitabine, sau đó dùng riêng. [1], [3]

Việc có phù hợp với bevacizumab hay không không chỉ dựa vào tên loại ung thư. Bác sĩ còn xem xét giai đoạn bệnh, khả năng phẫu thuật, các phương pháp đã điều trị, mức độ đáp ứng với platinum hoặc thuốc khác, tình trạng chảy máu, huyết áp, chức năng thận, nguy cơ huyết khối và khả năng lành vết thương. Một số trường hợp ung thư gan cần xác định người bệnh chưa từng điều trị toàn thân trước đó. [1], [2], [3]

Hiệu quả theo nghiên cứu

Hiệu quả của bevacizumab có thể khác nhau tùy loại ung thư, giai đoạn bệnh, thuốc phối hợp và sức khỏe chung. Thuốc thường được sử dụng nhằm kiểm soát bệnh, làm chậm tiến triển hoặc tăng khả năng đáp ứng với điều trị, chứ không đồng nghĩa với việc chắc chắn chữa khỏi ung thư.

Trong nghiên cứu AVF2107g ở người bệnh ung thư đại trực tràng di căn chưa điều trị trước đó, nhóm dùng Avastin phối hợp với hóa trị có thời gian sống trung vị là 20,3 tháng, so với 15,6 tháng ở nhóm dùng hóa trị và giả dược. Nguy cơ tử vong trong phân tích của nghiên cứu thấp hơn ở nhóm có Avastin. [3]

Thời gian sống không bệnh tiến triển trung vị là 10,6 tháng ở nhóm có Avastin, so với 6,2 tháng ở nhóm đối chứng. Tỷ lệ đáp ứng chung lần lượt là 45% và 35%, còn thời gian đáp ứng trung vị là 10,4 tháng và 7,1 tháng. [3]

Các kết quả này được ghi nhận trong một nghiên cứu cụ thể với phác đồ phối hợp cụ thể. Không nên áp dụng trực tiếp các con số này cho mọi người bệnh hoặc mọi loại ung thư. Bác sĩ sẽ trao đổi mục tiêu điều trị dựa trên kết quả chẩn đoán hình ảnh, triệu chứng, xét nghiệm và khả năng dung nạp thuốc.

Tác dụng phụ thường gặp và khi nào cần báo bác sĩ ngay

Các tác dụng phụ thường gặp được ghi nhận gồm chảy máu cam, đau đầu, tăng huyết áp, nghẹt hoặc chảy nước mũi, có protein trong nước tiểu, thay đổi vị giác, khô da, chảy máu, chảy nước mắt, đau lưng và viêm da bong vảy. Người bệnh cũng có thể gặp chóng mặt, chán ăn, ợ nóng, tiêu chảy, sụt cân, loét miệng, thay đổi giọng nói, đau cơ, đau khớp, khó ngủ hoặc đau rát da. [2], [3]

Hãy báo ngay cho bác sĩ hoặc đến cơ sở cấp cứu nếu xuất hiện một trong các dấu hiệu sau:

• Chảy máu bất thường, chảy máu cam kéo dài, chảy máu lợi, ho ra máu, nôn ra máu, đi ngoài phân đen hoặc có máu, nước tiểu màu hồng, đỏ hay nâu sẫm.

• Đau đầu đột ngột, chóng mặt, yếu hoặc tê một bên mặt, tay hay chân, nói khó, ngất, lú lẫn, co giật, thay đổi thị lực hoặc mất thị lực.

• Đau hoặc tức ngực, khó thở, tim đập nhanh hay không đều, sưng mặt, bàn tay, bàn chân hoặc cẳng chân.

• Đau, nóng, đỏ, sưng hoặc căng một bên chân; đau ngực đột ngột, khó thở hoặc ho ra máu. Đây có thể là dấu hiệu liên quan đến cục máu đông.

• Đau bụng dữ dội, táo bón, buồn nôn, nôn, sốt hoặc rét run. Những biểu hiện này cần được đánh giá để loại trừ biến chứng ở đường tiêu hóa.

• Sốt, đau họng, rét run hoặc các dấu hiệu nhiễm trùng khác.

• Tăng cân nhanh không rõ nguyên nhân, phù, nước tiểu có bọt hoặc giảm lượng nước tiểu.

• Khó thở, rét run, run rẩy, vã mồ hôi, đau đầu, đau ngực, choáng váng, ngứa, nổi ban hoặc mề đay trong khi truyền. Đây có thể là phản ứng liên quan đến truyền thuốc. Nhân viên y tế có thể cần giảm tốc độ truyền, trì hoãn hoặc ngừng điều trị tùy mức độ phản ứng. [2], [3]

Bevacizumab có thể liên quan đến thủng đường tiêu hóa, hình thành đường rò, chậm lành vết thương, chảy máu nặng, huyết khối động mạch hoặc tĩnh mạch, tăng huyết áp nghiêm trọng, tổn thương thận và suy tim sung huyết. Một số biến chứng có thể cần ngừng thuốc vĩnh viễn. [3]

Theo dõi trong quá trình dùng thuốc

Trước và trong quá trình điều trị, bác sĩ có thể theo dõi huyết áp, xét nghiệm nước tiểu để phát hiện protein, dấu hiệu chảy máu, huyết khối, suy tim, tổn thương thận và phản ứng khi truyền. Người bệnh nên thông báo sớm mọi triệu chứng mới xuất hiện, kể cả khi triệu chứng có vẻ nhẹ hoặc chưa rõ nguyên nhân. [2], [3]

Cần báo cho bác sĩ nếu từng bị chảy máu, tăng huyết áp, tiểu đường, đau thắt ngực, nhồi máu cơ tim, đột quỵ, cơn thiếu máu não thoáng qua, cục máu đông ở phổi hoặc chân. Người bệnh cũng cần báo nếu gần đây từng ho ra máu, từng xạ trị vùng chậu hoặc đang có bệnh lý đường ruột. [2]

Bevacizumab có thể làm chậm lành vết thương. Nếu dự kiến phẫu thuật, kể cả phẫu thuật nha khoa, cần báo trước cho bác sĩ điều trị và bác sĩ phẫu thuật. Theo nhãn thuốc, thuốc thường được tạm ngừng ít nhất 28 ngày trước phẫu thuật theo kế hoạch, không dùng lại ít nhất 28 ngày sau phẫu thuật lớn và chỉ dùng lại khi vết thương đã lành đầy đủ. [2], [3]

Người bệnh ung thư buồng trứng có dấu hiệu tổn thương vùng trực tràng và đại tràng sigma, bằng chứng ruột bị ung thư xâm lấn trên chụp cắt lớp vi tính hoặc triệu chứng tắc ruột có thể có nguy cơ biến chứng đường tiêu hóa cao hơn. Bác sĩ sẽ cân nhắc kỹ trước khi sử dụng thuốc. [3]

Tương tác và lưu ý khi dùng

Hãy cung cấp cho bác sĩ và dược sĩ danh sách tất cả thuốc kê đơn, thuốc không kê đơn, vitamin, sản phẩm bổ sung và thuốc thảo dược đang dùng hoặc dự định dùng. Không tự ý bắt đầu, ngừng hoặc thay đổi bất kỳ thuốc nào.

Theo nhãn thuốc, chưa ghi nhận ảnh hưởng có ý nghĩa lâm sàng rõ ràng của Avastin lên dược động học của irinotecan, chất chuyển hóa có hoạt tính SN38, interferon alfa, carboplatin hoặc paclitaxel khi dùng phối hợp. Tuy vậy, bác sĩ vẫn cần theo dõi vì nguy cơ tác dụng phụ có thể tăng khi bevacizumab dùng cùng hóa trị hoặc thuốc điều trị khác. [3]

Người bệnh có thể duy trì chế độ ăn thông thường nếu bác sĩ không yêu cầu khác. [2]

Bevacizumab có thể gây hại cho thai nhi và có thể làm giảm khả năng sinh sản, gây suy buồng trứng ở một số phụ nữ. Cần báo cho bác sĩ nếu đang mang thai, dự định mang thai hoặc có khả năng mang thai. Nên sử dụng biện pháp tránh thai hiệu quả trong thời gian điều trị và ít nhất sáu tháng sau liều cuối theo hướng dẫn của bác sĩ. Nếu phát hiện có thai trong khi điều trị, cần liên hệ với bác sĩ ngay. [2], [3]

Không nên cho con bú trong thời gian điều trị và ít nhất sáu tháng sau liều cuối. [2]

Câu hỏi nên hỏi bác sĩ

• Tôi đang mắc loại ung thư và giai đoạn bệnh nào, bevacizumab được dùng với mục tiêu gì trong trường hợp của tôi?

• Tôi có cần làm xét nghiệm hoặc kiểm tra đặc biệt nào trước khi bắt đầu điều trị không?

• Những thuốc nào trong phác đồ của tôi sẽ được dùng cùng bevacizumab, và tôi cần theo dõi tác dụng phụ nào?

• Tôi có tiền sử tăng huyết áp, chảy máu, huyết khối hoặc bệnh tim, vậy thuốc có phù hợp với tôi không?

• Nếu tôi cần phẫu thuật hoặc làm thủ thuật nha khoa, tôi cần báo trước và sắp xếp việc điều trị như thế nào?

• Tôi nên làm gì nếu bị sốt, chảy máu, đau bụng, khó thở hoặc có triệu chứng bất thường trong lúc truyền thuốc?

• Tôi cần tránh mang thai và cho con bú trong bao lâu, và thuốc có thể ảnh hưởng đến khả năng sinh sản của tôi không?

Nguồn tham khảo

1. Viện Ung thư Quốc gia Hoa Kỳ (NCI): Bevacizumab
2. MedlinePlus (Thư viện Y khoa Quốc gia Hoa Kỳ): Bevacizumab
3. Nhãn thuốc được FDA phê duyệt (DailyMed): Avastin (Bevacizumab) Injection, Solution [Genentech, Inc.]